Uyghur Oqughuchilar Munbiri
Uyghur Oqughuchilar Munbiri

yawrupada oquwatqan, we yawrupagha kilip oqushqa qiziqidighan uyghurlar üchün pikir almashturush supisi
 
HomeHome  Uyghur Latin YiziqiUyghur Latin Yiziqi  CalendarCalendar  GalleryGallery  IzdeshIzdesh  XetküchlerXetküchler  FAQ (Soal-Jawablar)FAQ (Soal-Jawablar)  TizimlitishTizimlitish  mushtir bolungmushtir bolung  Kirish  
Latest topics
» Yengi Eza(lar)din Munber Ehlige Salam
by alibay 19.07.12 11:59

» 2012-yilliq wetendin kelgen oqush mukapat puligha iltimas qilish waqti toshup qaldi
by oghuzkb 02.05.12 3:25

» nijat hoshur akimizning körgezmisi yerlik xewerlerde
by oghuzkb 19.03.12 17:40

» Pseudomonas xinjiangensis sp – wetendin tepilghan bakterye
by Esra 28.12.11 13:37

» تۈركىيەدە ئوقۇش
by oghuzkb 26.12.11 2:47

» Germaniyege oqushqa kelgen zhongguoluq oqughuchilarning ozini tizimgha aldurush jedwili
by oghuzkb 19.11.11 14:36

» uyghur dokturlar heqqide
by Mung_kuy 10.09.11 11:19

» Xosh Xewer: Xinjiang tewelikidiki her millet oqughuchilirigha 2011. yildin bashlap oqush mukapat puli birildu.
by oghuzkb 05.09.11 4:26

» uyghur akadimyesige i'ane
by oghuzkb 30.08.11 13:57

ulinishlar
meripet

UA

Biliwal

UKIJ

Yulghun

TipTop

TipTop

meripet

Share Tewsiye
Diqqet

Bu peqet bir ilmi pikir almashturush supisi. eger bu yerdiki yazmilarda bashqilarning eser hoqoqigha, kishilik hoquqigha, jungxua xeliq jumhuryiti we yazghuchi özi yashawatqan dölettiki qanun-siyasetlerge xilapliq qilinidighan ehwal körülse, munbirimiz jawabkarliqni üstige almaydu, yazma yazghuchi özi ige boloshi kirek!


Share | 
 

 " Eqide " oyghatqan hislar

Aldinqi Téma Kéyinki Téma Go down 
AptorMeséj
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: " Eqide " oyghatqan hislar   16.01.10 7:45

Munbirimizni izchil qollap kiliwatqan Tahir Kahiri bugun ozining bir esirni munberge chiqirip qoyushni iytip manga email ewetiptu. uning esirini azraq tehrirlep ballilarning hozurgha sundum. astida uyghur erep yiziqigha ozgertilgen nusqisi bar.

" Eqide " oyghatqan hislar


„uyghur“ dunyada eng chirayliq xet,
„uyghurdek“ yarqin söz yoqtur peqet.
men uyghurdur men elhemdulillah,
bunda mujessem hemme saadet
.




Bugun kutupxanida kitab izdewitip ustaz abduriyuf teklimakani yazghan, 2008-yili biyjing milletler neshiriyati neshir qilghan „chaghatay uyghur tili grammatikisi“ namliq eserge kozum chushup qladi, abduriyuf polat teklimakani uzumge bekla tunush bolghachqimuki yaki 3 yildin buyan türki penler filologiyesini 2 –kesip qilip uquwatqanliqim sewebidinmu bu kitapni qulumgha ilip ixtiyarsiz halda waraqlashqa bashlidim muqawining 2-bitidiki „Eqide“ namliq yuqarqi shéir diqqitimni tartti., qayta-qaytilap uqudum we xatiremge köchuriwilip öyümde ulturup bu shéirdin tughulghan hislirimni qeghezge putush istikide lerzan muzikilar ichide ozumni kallamning ixtiyarigha tapshurdum.
Rast, abduriyuf polatnig „eqide“ sini chushinish uchun bu sozning her xil meniliri bilen tunushup utushke toghra kilidu. Eqide aldi bilen erepchidin islamning wastisi bilen uyghur tiligha kirip ozleshken isim bolup itqad, iman, ishench digendek menilerni bilidu, uyghur qarluq qaraxanilar zamanidin bashlap merkizi asiya türk qelemkeshliri eqide astida allahqa bolghan ishenchilirini kuylep keldi, bu merkizi asiya türk islam edebiyati, hetta putun islam sherqiy edebiyating eng asasiy yonilishi bolghan idi.
Ikkinjidin Eqide bir qizning isimi, bu isim erep qatarliq bashqa musulmanlarda uchrapla qalmastin, uyghur musulmanliri arisidimu mewjuddur. undin bashqa tilimizda eqide qilishning bashqa bir menisimu bar, alayli muhebbitidin azar yep ketken qizlar yaki erkekler isit sanga qilghan eqidem dep oz pushayman okunushlirini ipadileydu.
Bu yerdiki bu sözning birinji we uchinji menisidin qarighanda, eqide qilish ademge, heqiqiy bir insangha xas pis’xikiliq hadisidek qilinidu. qedimqi yunan peylasopi Sokratning shagirti gherip pelsepisining asaschisi Platon roh, idiye, itqad qatarliqlar ustide toxtilip ebgalarda idiyening bolmaydighanliqi, u peqet bilim igiliride mewjudliqini korsetken. idiye eqidening anisi, anisiz perzenttin söz ichish mumkin emeslikini artuqche sözleshning hajiti bolmisa kirek.
bu shéirning ismi nime üchun eqide ? bu kimnig eqidisi? digen suallar bu yerde tughulishi mumkin. menche bu sualgha jawap birish üchun, abduriyuf polat teklimakani kim? digen sualni qoyghum bar.
kishiler kopinche sen kim dep sorighan sualgha, ismim palani yishim manche yash, u sheherde tughulghan digendek jawablar bilen söz qayturidu. tughulgan waqit, orun, yash, qatarliqlar emeliyette peqet körunushtiki nersiler, yeni zaman, we makangha baghliq bolghan, ademning ish-herkiti, xuy-peyli bilen munasiwiti bolmighan nersilerdur. adem bu nersilerdin bashqa bir kültürge tewelikliqi, xaraktiri, idiysi qatarlilar arkiliq bashkilardin perqlinip turidu.
abduriyuf polat 70-yillarning bishida merkizi milletler uniwirsitigha kilip uqushqa bashlighandin biri qattiq urundaqlarda tun-kichilerde, yat musapir ellerde uzining qayidisi bilen yashap kilwatqan dost-dushmenliridin mihir shepqet kutmey, we u larning qismaq qurushliridin waysapmu ketmey yashawatqan yiziwatqan, oylawatqan, eng muhimi köyiwatqan bir bilim adimidur. u nimide köyidu, otta! kiminig otida? uning eqidesining!
U uyghurni tillap turup söyidighanlerning birsi. meyli chaghatay uyghur tiligha bighishlanghan ilimy eserliride bolsun, hazirqi zaman uyghur tiligha bighishlanghan „ uyghur tili leksikologi“ si namliq yirik esride bolsun, uning ashu söygusi öz ipadisini tapqan. Rast, u uyghurni tillap turup söyidu, soghuq ashu kichikkine ishxanisida 90-yillarda kuchluk tesir qozghighan „bizdiki ebgaliq“ namliq esirini yazghandimu, 2000- yilning bishida uyghur tilining teqdiridin kop endishe qilip < muhakimetul loghet teyindin mariful loghet teyinghiche-qosh til munazirsidin qosh tilliq maripqiche > atliq yazmisi bilen uyghur jemyitide kuchluk tesir qozghap uyghurlarning qelib tarini chekken waqitlardimu u oz eqidisining yalqunlirida köyetti we uyghurni köyup turup söyetti. Rast eqide bilen söyush hemmila ademning qolidin kelmeydu. Eqide bedel telep qilidu, yesus 2000 yil burun oz eqidisi sewebidin oz qewmi (xelqi) teripidin kirisqa mixlanghan. Sokrat undin 500 yil burun oz eqidisige sadiq bolush uchun zeher bar tawaqni bilip turup qoligha ilip zeher bilen köz yumghan! islam sherqide mensur hellaji, fatlala qatarliqlar öz eqidisi sewebidin ashu zaman kishiliri teripidin qetli qilinghan. Rast, otken esirning bashlirida siyit nochi qeshqerde emeldarlargha yilinmestin „mini atsang ustang at naustang yiqin kelme“ dep dushmenning oqida yiqilsimu eqidisidin waz kechmey jan uzgen. Eqide we söygu, ebgalargha xas emes, chunki u bedel telep qilidu!!!
Belkim, eqide digen sözning menisi we abduriyuf polat ependining kimliki azraq ayding bolghan bolishi mumkin. Yuqarqi bir kuplit shéirni qandaq chushinish kirek?
Aldi bilen bu shéirdin ademning közige eng köp chiliqidighini qosh tirnaq ichidiki uyghur digen söz. bu söz uch yerde, yeni birinjiside ige, ikkinjiside oxshitish sheklide, uchuniside xewer bulup kelgen.
bundin mende ikki xil qarash shekillendi: 1. uyghurlar 750-yili talas deryasi boyidiki erepler bilen bolghan urushta meglup bolghandin kiyin ereplerning qilichi astida zamanning zori bilen ottara asiyaning islamlishishi tizleshti, bulupmu sultan sutuq bughraxan , yeni ugulchaqning öz taghisini ölturup xanlik textini qoligha ilip musulman bolup ozini abdukirimxan dep atighanliqi, eng mohimi miladiy 960-yili islam dinini dölet dini qilip bikitkendin kiyin uyghurlarning shundin kiyinki medeniyet tarixi tuptin ozgirishke bashlidi, islamlishish taki 17-esirlergiche, islam dini uyghur buddiizim we tengrichiliq mediniyetini tarim oymanliqidin siqip chiqirwetkenge qeder dawamlashti. bu xil medniyette kishiler özini melum bir itnik topqa tewe dep qarimastin, belki elhemdulillah musulmanmen kelimisi bilen öz kimlikini chushinip kelgen idiye we ozidin yat bolghan erep parslar bilen appaq- chappaq bulup ketken idi, bu xil birlishish netijiside az sandiki yazghuchilar mesilen hezriti nizamidin elishir nawayi , turk sözini bezi eserliride qollanghandin bashqa kishiler, asasen uyghur, oghuz, qarluq digendek sozlerni untup nuqul halda allah bilen qoshulushini, allahning weslige yitishini mexset qilghan atalmish uyghur kilassik edebiyatini wujudqa chiqardi, bu xil halet taki 20-esrining bashlirida uyghur medniyet uyushmilirning qurulishi, bulupmu wehshiler terpidin jadugha bisip qetliy qilinghan abduxaliq uyghur tunji uyghur texellusini qollunup uzining meshhur „oyghan“ „bardur“ qatarliq eserlirini yazghangha qeder dawamlashti. uyghur edebiyat tarixiy noxtidin qarighanda bu sözning shéirda uchrishi, eyni waqittiki ashiq shaérlar, allahning weslige yitish bilen bop kitip xeliqning ahu zari bilen kari bolmighan, insanning rialliqtiki mewjudluq sheklini, azap-uqubetlirini qelemge almaydighan ( Nawayidin bashqiliri, nawayining xili köp eserliride addiy shexisler paaliyet ilip baridu, meslen ferhad), we öz kimlikini untup qilish hadisining emdi axirlashqanliqidin direk biridighandek qilidu. 2. semmiy hisyatim, we eqlim bilen sozliginimde, „men uyghurdurmen elhemdulillah“ digen misra bizning koprek tehlil qilip biqishimizgha erziydu. egerde biz jenupqa yeni qeshqerning yiraq bir yizisigha birip uchrighan birsidin: sen kim? milliting nime? dep sorisaq. elhemdullilah musulmanmen, dep jawap birishi tebié, buni eyiplep kitishkimu bolmaydu, girmaniyedimu bundin 500 yil burun Martin Lawter (dini islihatchi, injilni girman tiligha terjime qilghuchi), Martin Opitiz (tunji qitim girmanche shéir yizip rikort yaritip latin tilining edebiyattiki hokumran ornigha xatime bergen meshhur shaér ), bulupmu 19-esirge qeder kishiler uzini girman dimestin öz mezhipni ozining milly kimliki bilen teng urungha qoyup kelgen. Yoqarqi bir kuplit shéirning bu yiride uyghur kelimisi uyghurdurmenden xewer birish bilen bir waqitta elhemdullilah musulmanmen digendiki, musulmanmen digen sözning ornigha almiship kelgen, emeliyette bu uyghurlarning ötken ming yildiki ziyaliliri sel qarap angliq we angsiz yosunda diyelmigen yaki diyishke juret qilalamighan bir geptur! (eskertish: men bu yerde hergizmu uyghurlar musulman emes digen gepni qilmidim, islam dinigha qarshi gepmu hich qilmidim, digenlirimning hemmisi tarix, tarixqa muamile qilghanda sughuq qan bolush kirek! uyghurlar arisidiki teqwadar musulmanlarning xata chushenmeslikini umud qilimen).
Emdi bu bir koplitqa misralar boyiche qarap baqayli:
Birinji, ikkinji misrasi abduriyuf polatning milliy iptixarliq tuyghusi bilen munasiwetliktek turidu, rast insan bir nersini söygende uni intayin qimmet bir derijige köturup eqide baghlap turup söyidu, söygu eqidige muhtaj, iptixarlinishqa muhtaj. likin iptixarningmu chiki bar. bir qarashtin bu shéir , bu ikki misra bir xil milletchilkini ipade qilip turidu, u bolsimu oz millitini hemme milletning ustige qoywilish. „milletchilik bir xil kisel“ deydu türk yazghuchisi Orhan Pamuk, rast Pamuk belkim milletchiler we dinchilar arisida uzun yashap bu hadisilerdin bizar bolghandu yaki tiliwiziye ziyaritide digendek: „ men intayin bexitlik bir yazghuchi, men uzumni bir xil kuchning, kuchluk doletlerning qurbani dep tesewur qilmaymen, men bir dolettin keldim, bu dolet dunyada hichqandaq bir doletke elge mustemlike bop baqqan emes, men bu halda qandaq behitlik bolmay, uzumni nime uchunmu qurbanliq supitide tesewwur qilghudekmen“ digendek oyliri bilen milletchilik qilishning turkler uchun hich zöririyti yoqliqini ipade qilmakchidu. Rast, söyushke tigishlik nersilerni söyush kirek, likin normal hisyat bilen, hetta adem özinimu shundak normal hisiyat bilen soyishi kirek. likin bu yerde milletchilik bilen milletperwerlkining munasiwiti, aldinqi ikki misra bilen kiyinki ikki misraning munasiwitini nezerdin saqit qilishqa bolmaydu. „Milletchilik bir xil kisel“, girmanlarning milletchiliki aldi bilen mediyet milletchiliki suptide Martin Luterdin bashlinip eng axirda xigil, Nitsshe, we Haydeger ler bilen Nasisning qoligha tapshurup birildi, Nasis bularning idyisini istimal qilip ozining insaniyet tarixidiki eng wehshiy we dehshet bolghan siyasi milletchilikini otturagha chiqardi, bu peqet 12 yil yeni 1945 –yilghiche mewjud bolup turalidi, we shundaq bulushqa mejbur, chunki „milletchilik bir kisel“.
Biz abay aldinqi ikki misra bilen kiyinki ikki misraning munasiwitini nezerdin saqit qilishqa bolamaydu digen iduq.
Bu bir koplit shéirda emiliyette aldinqi ikki misra diki mezmunlar asas emes belki kiyinki ikki misradiki „uyghurdurmen“ we „bunda mujessem hemme saadet“ shéirning nigizidur, mundaqche eyitqanda bu ikki misra A. polatning eqidesidur. „ uyghurdurmen“ „bunda mujessem hemme saadet“ dimek aptur „saadet“ yeni hemme xushalliq we ish heriket mushuningda ipadilinidighanliqini xitap qilghandek körinidu! apturning saadetliri uyghurliqida, ashu eqidesi uyghurluqigha tewedur!
kishiler,bolupmu kommunist eller we musulman ellerdiki kishiler edebiyatni bir xil teshwiqat wastisi dep chushinip kiliwatidu. edebiyat peqet bir sen'et, sen'etning mexsiti, dunyani ozgertishmu emes inqilap qilshmu emes, sen'et hichnimige qarshi turmaydu, hem undaqmu qilalmaydu. 2009-yilliq Nobil edebiyat mukapati alghan Herta Müller muxbirning sualigha jawap birip mundaq deydu: „ men mining eserlirim arqiliq dunyani ozgertmekchi emes, hem undaqmu qilalmaymen“. Frans Kafkaning kopinche eserliride bash pirsunazh ichinishliq halda ozige yuzlen'gen oz olumini uzi itrap qilghan halda, rezil kuchler, mihir shepqetsiz ademler arisidin kitishni talliwaldu. Firidrish Shillerning kopinche Daramilirida bash pirsunaj inqilap qilishqa urunup bashqa chiqalmay öz yiqinliri teripidin asiyliq qilinidu, yaki öliwalidu. Rast ulugh yazghuchilar, sen'et arqiliq dunyani hichbir uzgertkili bolmaydighanliqigha ten bergen, shunga ularni pirsunjliri bu dunyadin ayrilishni qutulush yoli dep qoshidu we namelum rezil kuchler teripidin meghlup bop ichinishliq köz yumidu, rast muteppekurlar rezillikning kopinche yaxshiliq ustidin ghalip kildiganliqini alliburun körup yetkendek qilidu! edebiyat,til bilen insaning dunyadiki mewjudluq sheklini ipade qilidu, u shuning ichidin heqiqetni izdeyu. „ Die Wahrheit ist hässlich, aber wir haben Kunst“, mutleq obiktip bir heqiqetning mewjudliqidin gumanlanghan Firidrish Nitzshe qedimki girik tiragidyiliridiki azapqa toyunghan sen'et tusi, sen'et bilen heqiqatning ornini tuldurmaqchi bolghan yaki yoq nersining ornini tuldurush hajetsiz! emeliyette Nitzshe mundaq digen bolsa nahayiti yahshi bolattii“ Die Kunst ist die Wahrheit“ „ Die Wahrheit wohnt sich in der Kunst“.
A. Polatning „Eqide“ si emeliyette özining öz naraziliqliridin, öz söygusidin , yaki söygu wolqanliridin yanghan qara ottur, bu otni uchurimen diyishning ozi bir xil exmeqliq! köygili qoyunglar, köyushning özi bir sen'et! köyunglar otliringlar tutashquche kül qilip köydurgiche, shundila silermu köyushining nimilikini bashqilargha his qildurup qoyalaysiler!
„Eqide“ muweppiqiqetlik chiqqan bir eserdur, chunki aptur uni yurikini, 60 yilliq hayat tejribisi bilen, turmushtiki barliq azap –uqubetlerge bash egmeydighan rohi bilen yazghan. „Yazsang yörek qining bilen yaz!“ (F. Nietzsche: Also, Sprach Zarathustra. * bet sani hazir isimde yok).
Tahir Mutellip Qahiri Göttingin 15.01.2010 Qeshqer waqti saat etigen: 5:25h
Tehrirliguchi : Uyghur oqughuchilar munbiridin Körshat

*bu kitab "zoru-astér shundaq deydu" namida abduqadir jalaliddin teripidin terjime qilinghan we 1994-yili neshir qilinghan, ürümchide kona kitabxanilarda hazirmu tapqili bolidu

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.


Eng axirqi qétim korshat teripidin 20.01.10 4:21 da özgertildi, jem'iy 5 qétim özgertildi.
Choqqigha qaytish Go down
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   16.01.10 7:52



" ئەقىدە " ئويغاتقان ھىسلار


ئۇيغۇر“ دۇنيادا ئەڭ چىرايلىق خەت،
„ئۇيغۇردەك“ يارقىن سۆز يوقتۇر پەقەت.
مەن ئۇيغۇردۇر مەن ئەلھەمدۇلىللاھ،
بۇندا مۇجەسسەم ھەممە سائادەت.




بۇگۇن كۇتۇپخانىدا كىتاب ئىزدەۋىتىپ ئۇستاز ئابدۇرىيۇف تەكلىماكانى يازغان، 2008-يىلى بىيجىڭ مىللەتلەر نەشىرىياتى نەشىر قىلغان „چاغاتاي ئۇيغۇر تىلى گرامماتىكىسى“ ناملىق ئەسەرگە كۆزۇم چۇشۇپ قلادى، ئابدۇرىيۇف پولات تەكلىماكانى ئۆزۇمگە بەكلا تونۇش بولغاچقىمۇكى ياكى 3 يىلدىن بۇيان تۈركى پەنلەر فىلولوگىيەسىنى 2 –كەسىپ قىلىپ ئۇقۇۋاتقانلىقىم سەۋەبىدىنمۇ بۇ كىتاپنى قۇلۇمغا ئىلىپ ئىختىيارسىز ھالدا ۋاراقلاشقا باشلىدىم مۇقاۋىنىڭ 2-بىتىدىكى „ئەقىدە“ ناملىق يۇقارقى شېئىر دىققىتىمنى تارتتى.، قايتا-قايتىلاپ ئۇقۇدۇم ۋە خاتىرەمگە كۆچۇرىۋىلىپ ئۆيۈمدە ئولتۇرۇپ بۇ شېئىردىن تۇغۇلغان ھىسلىرىمنى قەغەزگە پۈتۈش ئىستىكىدە لەرزان مۇزىكىلار ئىچىدە ئۆزۈمنى كاللامنىڭ ئىختىيارىغا تاپشۇردۇم.
راست، ئابدۇرىيۇف پولاتنىڭ „ئەقىدە“ سىنى چۈشىنىش ئۈچۈن بۇ سۆزنىڭ ھەر خىل مەنىلىرى بىلەن تونۇشۇپ ئۆتۈشكە توغرا كىلىدۇ. ئەقىدە ئالدى بىلەن ئەرەپچىدىن ئىسلامنىڭ ۋاستىسى بىلەن ئۇيغۇر تىلىغا كىرىپ ئۆزلەشكەن ئىسىم بولۇپ ئىتقاد، ئىمان، ئىشەنچ دىگەندەك مەنىلەرنى بىلىدۇ، ئۇيغۇر قارلۇق قاراخانىلار زامانىدىن باشلاپ مەركىزى ئاسىيا تۈرك قەلەمكەشلىرى ئەقىدە ئاستىدا ئاللاھقا بولغان ئىشەنچىلىرىنى كۈيلەپ كەلدى، بۇ مەركىزى ئاسىيا تۈرك ئىسلام ئەدەبىياتى، ھەتتا پۈتۈن ئىسلام شەرقىي ئەدەبىياتىڭ ئەڭ ئاساسىي يۆنىلىشى بولغان ئىدى.
ئىككىنچىدىن ئەقىدە بىر قىزنىڭ ئىسىمى، بۇ ئىسىم ئەرەپ قاتارلىق باشقا مۇسۇلمانلاردا ئۇچراپلا قالماستىن، ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى ئارىسىدىمۇ مەۋجۇددۇر. ئۇندىن باشقا تىلىمىزدا ئەقىدە قىلىشنىڭ باشقا بىر مەنىسىمۇ بار، ئالايلى مۇھەببىتىدىن ئازار يەپ كەتكەن قىزلار ياكى ئەركەكلەر ئىسىت ساڭا قىلغان ئەقىدەم دەپ ئۆز پۇشايمان ئۆكۈنۈشلىرىنى ئىپادىلەيدۇ.
بۇ يەردىكى بۇ سۆزنىڭ بىرىنچى ۋە ئۈچىنچى مەنىسىدىن قارىغاندا، ئەقىدە قىلىش ئادەمگە، ھەقىقىي بىر ئىنسانغا خاس پىسخىكىلىق ھادىسىدەك قىلىنىدۇ. قەدىمقى يۇنان پەيلاسوپى سوكراتنىڭ شاگىرتى غەرىپ پەلسەپىسىنىڭ ئاساسچىسى پلاتون روھ، ئىدىيە، ئىتقاد قاتارلىقلار ئۈستىدە توختىلىپ ئەبگالاردا ئىدىيەنىڭ بولمايدىغانلىقى، ئۇ پەقەت بىلىم ئىگىلىرىدە مەۋجۇدلىقىنى كورسەتكەن. ئىدىيە ئەقىدەنىڭ ئانىسى، ئانىسىز پەرزەنتتىن سۆز ئىچىش مۇمكىن ئەمەسلىكىنى ئارتۇقچە سۆزلەشنىڭ ھاجىتى بولمىسا كىرەك.
بۇ شېئىرنىڭ ئىسمى نىمە ئۈچۇن ئەقىدە ؟ بۇ كىمنىگ ئەقىدىسى؟ دىگەن سۇئاللار بۇ يەردە تۇغۇلىشى مۇمكىن. مەنچە بۇ سۇئالغا جاۋاپ بىرىش ئۈچۇن، ئابدۇرىيۇف پولات تەكلىماكانى كىم؟ دىگەن سۇئالنى قويغۇم بار.
كىشىلەر كۆپىنچە سەن كىم دەپ سورىغان سۇئالغا، ئىسمىم پالانى يىشىم مانچە ياش، ئۇ شەھەردە تۇغۇلغان دىگەندەك جاۋابلار بىلەن سۆز قايتۇرىدۇ. تۇغۇلغان ۋاقىت، ئورۇن، ياش، قاتارلىقلار ئەمەلىيەتتە پەقەت كۆرۇنۇشتىكى نەرسىلەر، يەنى زامان، ۋە ماكانغا باغلىق بولغان، ئادەمنىڭ ئىش-ھەركىتى، خۇي-پەيلى بىلەن مۇناسىۋىتى بولمىغان نەرسىلەردۇر. ئادەم بۇ نەرسىلەردىن باشقا بىر كۈلتۈرگە تەۋەلىكلىقى، خاراكتىرى، ئىدىيسى قاتارلىلار ئارقىلىق باشقىلاردىن پەرقلىنىپ تۇرىدۇ.
ئابدۇرىيۇف پولات 70-يىللارنىڭ بىشىدا مەركىزى مىللەتلەر ئۇنىۋىرسىتىغا كىلىپ ئوقۇشقا باشلىغاندىن بىرى قاتتىق ئورۇندۇقلاردا تۈن-كىچىلەردە، يات مۇساپىر ئەللەردە ئۆزىنىڭ قايىدىسى بىلەن ياشاپ كىلۋاتقان دوست-دۇشمەنلىرىدىن مىھىر شەپقەت كۈتمەي، ۋە ئۇ لارنىڭ قىسماق قۇرۇشلىرىدىن ۋايساپمۇ كەتمەي ياشاۋاتقان يىزىۋاتقان، ئويلاۋاتقان، ئەڭ مۇھىمى كۆيىۋاتقان بىر بىلىم ئادىمىدۇر. ئۇ نىمىدە كۆيىدۇ، ئوتتا! كىمىنىڭ ئوتىدا؟ ئۇنىڭ ئەقىدىسىنىڭ!
ئۇ ئۇيغۇرنى تىللاپ تۇرۇپ سۆيىدىغانلەرنىڭ بىرسى. مەيلى چاغاتاي ئۇيغۇر تىلىغا بىغىشلانغان ئىلىمي ئەسەرلىرىدە بولسۇن، ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىغا بىغىشلانغان „ ئۇيغۇر تىلى لېكسىكولوگى“ سى ناملىق يىرىك ئەسرىدە بولسۇن، ئۇنىڭ ئاشۇ سۆيگۈسى ئۆز ئىپادىسىنى تاپقان. راست، ئۇ ئۇيغۇرنى تىللاپ تۇرۇپ سۆيىدۇ، سوغۇق ئاشۇ كىچىككىنە ئىشخانىسىدا 90-يىللاردا كۈچلۈك تەسىر قوزغىغان „بىزدىكى ئەبگالىق“ ناملىق ئەسىرىنى يازغاندىمۇ، 2000- يىلنىڭ بىشىدا ئۇيغۇر تىلىنىڭ تەقدىرىدىن كوپ ئەندىشە قىلىپ < مۇھاكىمەتۇل لوغەت تەيىندىن مارىفۇل لوغەت تەيىنغىچە-قوش تىل مۇنازىرسىدىن قوش تىللىق مائارىپقىچە > ئاتلىق يازمىسى بىلەن ئۇيغۇر جەميىتىدە كۈچلۈك تەسىر قوزغاپ ئۇيغۇرلارنىڭ قەلىب تارىنى چەككەن ۋاقىتلاردىمۇ ئۇ ئۆز ئەقىدىسىنىڭ يالقۇنلىرىدا كۆيەتتى ۋە ئۇيغۇرنى كۆيۇپ تۇرۇپ سۆيەتتى. راست ئەقىدە بىلەن سۆيۇش ھەممىلا ئادەمنىڭ قولىدىن كەلمەيدۇ. ئەقىدە بەدەل تەلەپ قىلىدۇ، يەسۇس (ئەيسا) 2000 يىل بۇرۇن ئۆز ئەقىدىسى سەۋەبىدىن ئۆز قەۋمى (خەلقى) تەرىپىدىن كىرىسقا مىخلانغان. سوكرات ئۇندىن 500 يىل بۇرۇن ئۆز ئەقىدىسىگە سادىق بولۇش ئۇچۇن زەھەر بار قەدەھنى بىلىپ تۇرۇپ قولىغا ئىلىپ زەھەر بىلەن كۆز يۇمغان! ئىسلام شەرقىدە مەنسۇر ھەللاجى، فاتلالا قاتارلىقلار ئۆز ئەقىدىسى سەۋەبىدىن ئاشۇ زامان كىشىلىرى تەرىپىدىن قەتلى قىلىنغان. راست، ئۆتكەن ئەسىرنىڭ باشلىرىدا سىيىت نوچى قەشقەردە ئەمەلدارلارغا يىلىنمەستىن „مىنى ئاتساڭ ئۇستاڭ ئات نائۇستاڭ يىقىن كەلمە“ دەپ دۇشمەننىڭ ئوقىدا يىقىلسىمۇ ئەقىدىسىدىن ۋاز كەچمەي جان ئۈزگەن. ئەقىدە ۋە سۆيگۈ، ئەبگالارغا خاس ئەمەس، چۇنكى ئۇ بەدەل تەلەپ قىلىدۇ!!!
بەلكىم، ئەقىدە دىگەن سۆزنىڭ مەنىسى ۋە ئابدۇرىيۇف پولات ئەپەندىنىڭ كىملىكى ئازراق ئايدىڭ بولغان بولىشى مۇمكىن. يۇقارقى بىر كۇپلىت شېئىرنى قانداق چۇشىنىش كىرەك؟
ئالدى بىلەن بۇ شېئىردىن ئادەمنىڭ كۆزىگە ئەڭ كۆپ چىلىقىدىغىنى قوش تىرناق ئىچىدىكى ئۇيغۇر دىگەن سۆز. بۇ سۆز ئۇچ يەردە، يەنى بىرىنجىسىدە ئىگە، ئىككىنجىسىدە ئوخشىتىش شەكلىدە، ئۇچۇنىسىدە خەۋەر بۇلۇپ كەلگەن.
بۇندىن مەندە ئىككى خىل قاراش شەكىللەندى: 1. ئۇيغۇرلار 750-يىلى تالاس دەرياسى بويىدىكى ئەرەپلەر بىلەن بولغان ئۇرۇشتا مەغلۇپ بولغاندىن كىيىن ئەرەپلەرنىڭ قىلىچى ئاستىدا زاماننىڭ زورى بىلەن ئوتتارا ئاسىيانىڭ ئىسلاملىشىشى تىزلەشتى، بۇلۇپمۇ سۇلتان سۇتۇق بۇغراخان ، يەنى ئۇگۇلچاقنىڭ ئۆز تاغىسىنى ئۆلتۇرۇپ خانلىق تەختىنى قولىغا ئىلىپ مۇسۇلمان بولۇپ ئۆزىنى ئابدۇكىرىمخان دەپ ئاتىغانلىقى، ئەڭ موھىمى مىلادىي 960-يىلى ئىسلام دىنىنى دۆلەت دىنى قىلىپ بىكىتكەندىن كىيىن ئۇيغۇرلارنىڭ شۇندىن كىيىنكى مەدەنىيەت تارىخى تۇپتىن ئوزگىرىشكە باشلىدى، ئىسلاملىشىش تاكى 17-ئەسىرلەرگىچە، ئىسلام دىنى ئۇيغۇر بۇددىئىزىم ۋە تەڭرىچىلىق مەدىنىيەتىنى تارىم ئويمانلىقىدىن سىقىپ چىقىرۋەتكەنگە قەدەر داۋاملاشتى. بۇ خىل مەدەنىيەتتە كىشىلەر ئۆزىنى مەلۇم بىر ئىتنىك توپقا تەۋە دەپ قارىماستىن، بەلكى ئەلھەمدۇلىللاھ مۇسۇلمانمەن كەلىمىسى بىلەن ئۆز كىملىكىنى چۈشىنىپ كەلگەن ئىدىيە ۋە ئۆزىدىن يات بولغان ئەرەپ پارسلار بىلەن ئاپپاق- چاپپاق بۇلۇپ كەتكەن ئىدى، بۇ خىل بىرلىشىش نەتىجىسىدە ئاز ساندىكى يازغۇچىلار مەسىلەن ھەزرىتى نىزامىدىن ئەلىشىر ناۋايى ، تۈرك سۆزىنى بەزى ئەسەرلىرىدە قوللانغاندىن باشقا كىشىلەر، ئاساسەن ئۇيغۇر، ئوغۇز، قارلۇق دىگەندەك سۆزلەرنى ئۇنتۇپ نۇقۇل ھالدا ئاللاھ بىلەن قوشۇلۇشىنى، ئاللاھنىڭ ۋەسلىگە يىتىشىنى مەقسەت قىلغان ئاتالمىش ئۇيغۇر كىلاسسىك ئەدەبىياتىنى ۋۇجۇدقا چىقاردى، بۇ خىل ھالەت تاكى 20-ئەسرىنىڭ باشلىرىدا ئۇيغۇر مەدەنىيەت ئۇيۇشمىلىرنىڭ قۇرۇلىشى، بۇلۇپمۇ ۋەھشىلەر تەرپىدىن جادۇغا بىسىپ قەتلى قىلىنغان ئابدۇخالىق ئۇيغۇر تۇنجى ئۇيغۇر تەخەللۇسىنى قوللۇنۇپ ئۆزىنىڭ مەشھۇر „ئويغان“ „باردۇر“ قاتارلىق ئەسەرلىرىنى يازغانغا قەدەر داۋاملاشتى. ئۇيغۇر ئەدەبىيات تارىخىي نۇقتىدىن قارىغاندا بۇ سۆزنىڭ شېئىردا ئۇچرىشى، ئەينى ۋاقىتتىكى ئاشىق شائېرلار، ئاللاھنىڭ ۋەسلىگە يىتىش بىلەن بولوپ كىتىپ خەلىقنىڭ ئاھۇ زارى بىلەن كارى بولمىغان، ئىنساننىڭ رىئاللىقتىكى مەۋجۇدلۇق شەكلىنى، ئازاپ-ئۇقۇبەتلىرىنى قەلەمگە ئالمايدىغان ( ناۋايىدىن باشقىلىرى، ناۋايىنىڭ خىلى كۆپ ئەسەرلىرىدە ئاددىي شەخىسلەر پائالىيەت ئىلىپ بارىدۇ، مەسلەن فەرھاد)، ۋە ئۆز كىملىكىنى ئۇنتۇپ قىلىش ھادىسىنىڭ ئەمدى ئاخىرلاشقانلىقىدىن دىرەك بىرىدىغاندەك قىلىدۇ. 2. سەممىي ھىسياتىم، ۋە ئەقلىم بىلەن سوزلىگىنىمدە، „مەن ئۇيغۇردۇرمەن ئەلھەمدۇلىللاھ“ دىگەن مىسرا بىزنىڭ كۆپرەك تەھلىل قىلىپ بىقىشىمىزغا ئەرزىيدۇ. ئەگەردە بىز جەنۇپقا يەنى قەشقەرنىڭ يىراق بىر يىزىسىغا بىرىپ ئۇچرىغان بىرسىدىن: سەن كىم؟ مىللىتىڭ نىمە؟ دەپ سورىساق. ئەلھەمدۇللىلاھ مۇسۇلمانمەن، دەپ جاۋاپ بىرىشى تەبىئې، بۇنى ئەيىپلەپ كىتىشكىمۇ بولمايدۇ، گىرمانىيەدىمۇ بۇندىن 500 يىل بۇرۇن مارتىن لاۋتەر (دىنى ئىسلىھاتچى، ئىنجىلنى گىرمان تىلىغا تەرجىمە قىلغۇچى)، مارتىن ئوپىتىز (تۇنجى قىتىم گىرمانچە شېئىر يىزىپ رىكورت يارىتىپ لاتىن تىلىنىڭ ئەدەبىياتتىكى ھۆكۈمران ئورنىغا خاتىمە بەرگەن مەشھۇر شائېر )، بۇلۇپمۇ 19-ئەسىرگە قەدەر كىشىلەر ئۆزىنى گىرمان دىمەستىن ئۆز مەزھىپنى ئۆزىنىڭ مىللي كىملىكى بىلەن تەڭ ئورۇنغا قويۇپ كەلگەن. يوقارقى بىر كۇپلىت شېئىرنىڭ بۇ يىرىدە ئۇيغۇر كەلىمىسى ئۇيغۇردۇرمەندەن خەۋەر بىرىش بىلەن بىر ۋاقىتتا ئەلھەمدۇللىلاھ مۇسۇلمانمەن دىگەندىكى، مۇسۇلمانمەن دىگەن سۆزنىڭ ئورنىغا ئالمىشىپ كەلگەن، ئەمەلىيەتتە بۇ ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆتكەن مىڭ يىلدىكى زىيالىلىرى سەل قاراپ ئاڭلىق ۋە ئاڭسىز يوسۇندا دىيەلمىگەن ياكى دىيىشكە جۈرئەت قىلالامىغان بىر گەپتۇر! (ئەسكەرتىش: مەن بۇ يەردە ھەرگىزمۇ ئۇيغۇرلار مۇسۇلمان ئەمەس دىگەن گەپنى قىلمىدىم، ئىسلام دىنىغا قارشى گەپمۇ ھىچ قىلمىدىم، دىگەنلىرىمنىڭ ھەممىسى تارىخ، تارىخقا مۇئامىلە قىلغاندا سۇغۇق قان بولۇش كىرەك! ئۇيغۇرلار ئارىسىدىكى تەقۋادار مۇسۇلمانلارنىڭ خاتا چۇشەنمەسلىكىنى ئۇمۇد قىلىمەن).
ئەمدى بۇ بىر كوبلېتقا مىسرالار بويىچە قاراپ باقايلى:
بىرىنچى، ئىككىنچى مىسراسى ئابدۇرىيۇف پولاتنىڭ مىللىي ئىپتىخارلىق تۇيغۇسى بىلەن مۇناسىۋەتلىكتەك تۇرىدۇ، راست ئىنسان بىر نەرسىنى سۆيگەندە ئۇنى ئىنتايىن قىممەت بىر دەرىجىگە كۆتۇرۇپ ئەقىدە باغلاپ تۇرۇپ سۆيىدۇ، سۆيگۇ ئەقىدىگە مۇھتاج، ئىپتىخارلىنىشقا مۇھتاج. لىكىن ئىپتىخارنىڭمۇ چىكى بار. بىر قاراشتىن بۇ شېئىر ، بۇ ئىككى مىسرا بىر خىل مىللەتچىلكىنى ئىپادە قىلىپ تۇرىدۇ، ئۇ بولسىمۇ ئوز مىللىتىنى ھەممە مىللەتنىڭ ئۇستىگە قويۋىلىش. „مىللەتچىلىك بىر خىل كىسەل“ دەيدۇ تۈرك يازغۇچىسى ئورھان پامۇك، راست پامۇك بەلكىم مىللەتچىلەر ۋە دىنچىلار ئارىسىدا ئۇزۇن ياشاپ بۇ ھادىسىلەردىن بىزار بولغاندۇ ياكى تىلىۋىزىيە زىيارىتىدە دىگەندەك: „ مەن ئىنتايىن بەخىتلىك بىر يازغۇچى، مەن ئۇزۇمنى بىر خىل كۇچنىڭ، كۇچلۇك دولەتلەرنىڭ قۇربانى دەپ تەسەۋۇر قىلمايمەن، مەن بىر دولەتتىن كەلدىم، بۇ دولەت دۇنيادا ھىچقانداق بىر دولەتكە ئەلگە مۇستەملىكە بوپ باققان ئەمەس، مەن بۇ ھالدا قانداق بەھىتلىك بولماي، ئۇزۇمنى نىمە ئۇچۇنمۇ قۇربانلىق سۇپىتىدە تەسەۋۋۇر قىلغۇدەكمەن“ دىگەندەك ئويلىرى بىلەن مىللەتچىلىك قىلىشنىڭ تۇركلەر ئۇچۇن ھىچ زۆرىرىيتى يوقلىقىنى ئىپادە قىلماكچىدۇ. راست، سۆيۇشكە تىگىشلىك نەرسىلەرنى سۆيۇش كىرەك، لىكىن نورمال ھىسيات بىلەن، ھەتتا ئادەم ئۆزىنىمۇ شۇنداك نورمال ھىسىيات بىلەن سويىشى كىرەك. لىكىن بۇ يەردە مىللەتچىلىك بىلەن مىللەتپەرۋەرلكىنىڭ مۇناسىۋىتى، ئالدىنقى ئىككى مىسرا بىلەن كىيىنكى ئىككى مىسرانىڭ مۇناسىۋىتىنى نەزەردىن ساقىت قىلىشقا بولمايدۇ. „مىللەتچىلىك بىر خىل كىسەل“، گىرمانلارنىڭ مىللەتچىلىكى ئالدى بىلەن مەدىيەت مىللەتچىلىكى سۇپتىدە مارتىن لۇتەردىن باشلىنىپ ئەڭ ئاخىردا خىگىل، نىتسشە، ۋە ھايدەگەر لەر بىلەن ناسىسنىڭ قولىغا تاپشۇرۇپ بىرىلدى، ناسىس بۇلارنىڭ ئىديىسىنى ئىستىمال قىلىپ ئوزىنىڭ ئىنسانىيەت تارىخىدىكى ئەڭ ۋەھشىي ۋە دەھشەت بولغان سىياسى مىللەتچىلىكىنى ئوتتۇراغا چىقاردى، بۇ پەقەت 12 يىل يەنى 1945 –يىلغىچە مەۋجۇد بولۇپ تۇرالىدى، ۋە شۇنداق بۇلۇشقا مەجبۇر، چۇنكى „مىللەتچىلىك بىر كىسەل“.
بىز ئاباي ئالدىنقى ئىككى مىسرا بىلەن كىيىنكى ئىككى مىسرانىڭ مۇناسىۋىتىنى نەزەردىن ساقىت قىلىشقا بولامايدۇ دىگەن ئىدۇق.
بۇ بىر كوپلىت شېئىردا ئەمىلىيەتتە ئالدىنقى ئىككى مىسرا دىكى مەزمۇنلار ئاساس ئەمەس بەلكى كىيىنكى ئىككى مىسرادىكى „ئۇيغۇردۇرمەن“ ۋە „بۇندا مۇجەسسەم ھەممە سائادەت“ شېئىرنىڭ نىگىزىدۇر، مۇنداقچە ئەيىتقاندا بۇ ئىككى مىسرا ئا. پولاتنىڭ ئەقىدەسىدۇر. „ ئۇيغۇردۇرمەن“ „بۇندا مۇجەسسەم ھەممە سائادەت“ دىمەك ئاپتۇر „سائادەت“ يەنى ھەممە خۇشاللىق ۋە ئىش ھەرىكەت مۇشۇنىڭدا ئىپادىلىنىدىغانلىقىنى خىتاپ قىلغاندەك كۆرىنىدۇ! ئاپتۇرنىڭ سائادەتلىرى ئۇيغۇرلىقىدا، ئاشۇ ئەقىدەسى ئۇيغۇرلۇقىغا تەۋەدۇر!
كىشىلەر،بولۇپمۇ كوممۇنىست ئەللەر ۋە مۇسۇلمان ئەللەردىكى كىشىلەر ئەدەبىياتنى بىر خىل تەشۋىقات ۋاستىسى دەپ چۇشىنىپ كىلىۋاتىدۇ. ئەدەبىيات پەقەت بىر سەنئەت، سەنئەتنىڭ مەخسىتى، دۇنيانى ئوزگەرتىشمۇ ئەمەس ئىنقىلاپ قىلشمۇ ئەمەس، سەنئەت ھىچنىمىگە قارشى تۇرمايدۇ، ھەم ئۇنداقمۇ قىلالمايدۇ. 2009-يىللىق نوبىل ئەدەبىيات مۇكاپاتى ئالغان ھەرتا مۈللەر مۇخبىرنىڭ سۇئالىغا جاۋاپ بىرىپ مۇنداق دەيدۇ: „ مەن مىنىڭ ئەسەرلىرىم ئارقىلىق دۇنيانى ئوزگەرتمەكچى ئەمەس، ھەم ئۇنداقمۇ قىلالمايمەن“. فرانس كافكانىڭ كوپىنچە ئەسەرلىرىدە باش پىرسۇنازھ ئىچىنىشلىق ھالدا ئوزىگە يۇزلەنگەن ئوز ئولۇمىنى ئۇزى ئىتراپ قىلغان ھالدا، رەزىل كۇچلەر، مىھىر شەپقەتسىز ئادەملەر ئارىسىدىن كىتىشنى تاللىۋالدۇ. فىرىدرىش شىللەرنىڭ كوپىنچە دارامىلىرىدا باش پىرسۇناج ئىنقىلاپ قىلىشقا ئۇرۇنۇپ باشقا چىقالماي ئۆز يىقىنلىرى تەرىپىدىن ئاسىيلىق قىلىنىدۇ، ياكى ئۆلىۋالىدۇ. راست ئۇلۇغ يازغۇچىلار، سەنئەت ئارقىلىق دۇنيانى ھىچبىر ئۇزگەرتكىلى بولمايدىغانلىقىغا تەن بەرگەن، شۇڭا ئۇلارنى پىرسۇنجلىرى بۇ دۇنيادىن ئايرىلىشنى قۇتۇلۇش يولى دەپ قوشىدۇ ۋە نامەلۇم رەزىل كۇچلەر تەرىپىدىن مەغلۇپ بوپ ئىچىنىشلىق كۆز يۇمىدۇ، راست مۇتەپپەكۇرلار رەزىللىكنىڭ كوپىنچە ياخشىلىق ئۇستىدىن غالىپ كىلدىگانلىقىنى ئاللىبۇرۇن كۆرۇپ يەتكەندەك قىلىدۇ! ئەدەبىيات،تىل بىلەن ئىنسانىڭ دۇنيادىكى مەۋجۇدلۇق شەكلىنى ئىپادە قىلىدۇ، ئۇ شۇنىڭ ئىچىدىن ھەقىقەتنى ئىزدەيۇ. „Die Wahrheit ist hässlich, aber wir haben Kunst“، مۇتلەق ئوبىكتىپ بىر ھەقىقەتنىڭ مەۋجۇدلىقىدىن گۇمانلانغان فىرىدرىش نىتزشە قەدىمكى گىرىك تىراگىديىلىرىدىكى ئازاپقا تويۇنغان سەنئەت تۇسى، سەنئەت بىلەن ھەقىقاتنىڭ ئورنىنى تۇلدۇرماقچى بولغان ياكى يوق نەرسىنىڭ ئورنىنى تۇلدۇرۇش ھاجەتسىز! ئەمەلىيەتتە نىتزشە مۇنداق دىگەن بولسا ناھايىتى ياھشى بولاتتىئى“ Die Kunst ist die Wahrheit“ „ Die Wahrheit wohnt sich in der Kunst“.
ئا. پولاتنىڭ „ئەقىدە“ سى ئەمەلىيەتتە ئۆزىنىڭ ئۆز نارازىلىقلىرىدىن، ئۆز سۆيگۇسىدىن ، ياكى سۆيگۇ ۋولقانلىرىدىن يانغان قارا ئوتتۇر، بۇ ئوتنى ئۇچۇرىمەن دىيىشنىڭ ئوزى بىر خىل ئەخمەقلىق! كۆيگىلى قويۇڭلار، كۆيۇشنىڭ ئۆزى بىر سەنئەت! كۆيۇڭلار ئوتلىرىڭلار تۇتاشقۇچە كۈل قىلىپ كۆيدۇرگىچە، شۇندىلا سىلەرمۇ كۆيۇشىنىڭ نىمىلىكىنى باشقىلارغا ھىس قىلدۇرۇپ قويالايسىلەر!
„ئەقىدە“ مۇۋەپپىقىقەتلىك چىققان بىر ئەسەردۇر، چۇنكى ئاپتۇر ئۇنى يۇرىكىنى، 60 يىللىق ھايات تەجرىبىسى بىلەن، تۇرمۇشتىكى بارلىق ئازاپ –ئۇقۇبەتلەرگە باش ئەگمەيدىغان روھى بىلەن يازغان. „يازساڭ يۆرەك قىنىڭ بىلەن ياز!“ (ف. نىئەتزسچە: ئالسو، سپراچ زاراتھۇسترا*. بەت سانى ھازىر ئىسىمدە يوك).
تاھىر مۇتەللىپ قاھىرى گۆتتىڭىن 15.01.2010 قەشقەر ۋاقتى سائات ئەتىگەن: 5:25h
تەھرىرلىگۇچى : ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلار مۇنبىرىدىن كۆرشات

* بۇ كىتاب ئابدۇقادىر جالالىددىن تەرىپىدىن 1994-يىلى ئۇيغۇر تىلىغا تەرجىمە قىلىنىغان، كىتاب ئسمى: زورۇ-ئاستېر شۇنداق دەيدۇ



_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.


Eng axirqi qétim korshat teripidin 16.01.10 8:29 da özgertildi, jem'iy 3 qétim özgertildi.
Choqqigha qaytish Go down
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   16.01.10 8:09

ijdimayi penning qandaq ikenlikini bu eserni tehrirlesh jeryanida rasla xili chushinip qaldim. bir kublit shiérni tehlil qilip 10 betdek nerse yazalighandikin yamankensiler raslam. scratch
burun bir kitap yizish uchun 100 kitap oqush kirek dep anglighan, study edebiyetchilar bir kitap oqush, chushinish uchun hich bolmighanda 99 kitap oquydighan oxshaydu juma. ozumning kespimni tiximu yaxshi korup kitip barimen raslam. Laughing
bu eserning mezmunigha kiyinche bir inkas yazay. hazirche mushu inkasim turup tursun.

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.


Eng axirqi qétim korshat teripidin 20.01.10 4:18 da özgertildi, jem'iy 2 qétim özgertildi.
Choqqigha qaytish Go down
oghuzkb
10.oghuz
avatar

Yézilmilar Sani : 400
töhpe : 846
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 37
Orni : Ulm, Germany

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   16.01.10 15:41

aldi bilen tahirning mushundaq bir yaxshi eser ewetkinige chin könglümdin rehmet iytimen. girmanda oquwatqan balilar ichide ijtima'iy pende oquwatqan balilar bekla az, az bolsimu mushundaq saz témilar bilen kündilik turmushimizni biyitip turush ularning zadi bash tartip bolmaydighan burchi;-) bolopmu wetendiki munberler birdek ichilmaydighan mushu künlerde!!!

"bizdiki ebgaliq" esirini tunji qitim ottura mektepte oquwatqinimda edebiyat mu'ellimimiz derisni bir yaqqa qayrip qoyup sinipta oqup bergen idi. eser eyni waqitta manga bekla tesir qilghan idi, shu chaghda tenqid qilinghan tereplerni pütünleyla itrap qilghan idim, hem mu'ellipning bir ziyalimiz süpitide özining ötkür qelimi bilen isimizge salghinidin bekla xosh bolghan idim hem bu yazghuchi/tetqiqatchimizgha shundaq bir hörmitim qozghalghan idi.

eqide/itqad (manga bu ikkisining perqi anche chong emes) heqiqeten muhim, eger shundaq "saranglarche" eqide bolmaydiken, sen'etmu bolmighan bolatti belkim. chünki shundaq eqidila kishilerni insan eqli we tesewwurini cheksizlikke bashlaydude meng'gü ölmes eserlerni barliqqa keltüridu.

likin bu yerde dinning rolini passip halette tehlil qilghum kelmeydu. pütün bir xeliqning itqadi süpitide dinmu shu medeniyetning bir qismigha aylinip kitidu, shundaqla özgiche élmintlar bilen medeniyetni yükseldüridu. özimiz hazir turwaqtan yawrupagha qarayli: xiristiyan dini bolmighan bolmisa, ottura esirlerdiki kishilerning shundaq saranglarche itqadi bolmighan bolsa bügünki chirkaw qurulushini asas qilghan sheher medeniyiti bolattimu? qarang, bu yerdiki kishining közige eng chiliqidighan nerse chirkaw. chirkawgha yughurulghan sen'et öz dewrining qurulush, resim we muzika tereplerdiki eng yüksek namayendisi. eger geribning klassik muzika tarixini üginip qalsingizmu aldi bilen chirkawdin bashlaydu.

emdi özimizge kelsekmu shundaq, meschitler eyni waqitta ma'aripning merkizi bolghan. eng güzel, eng murekkep neqishlerni yenila meschitlerde körisiz. biz hergiz islam dini we din merkez qilghan medeniyetni ereblerdin noqulla köchürüp kelmiduq, belki uni uyghurlashturwettuq. ishenmisingiz böshök shekli qilip ishlengen qebrilerge diqqet qiling. elwette, islam dini sewebidin kona yiziqimizdin waz kechtuq, hem tengrizimge oxshash itqatlirimizdin qalghan nurghun adetler hem yoq boldi, likin hemme nerse yoq bolghini yoq. isingizde bolsunki, hazirghiche bizde baxshiliq, chüshke qarap tebir birish, toy murasimida ottin atlash... qa oxshash nurghun nersiler bar, del mushu nersiler islam dinimiz bilen birliship peqet uyghurghila xas bir medeniyetni wujudqa chiqardi. bu öz waqtida uyghur medeniyitini köp qatlamliqqa, reng'ga-reng élmitlargha ige qildi. islam hem tilimizgha nurghun paris-ereb sözlirini ekirdi, likin uyghur tili yenila uyghur tili bolop turdi, dimek ming yilliq uchirishishning tesiri yenila nahayti asta bolghan. buni nöwettiki ehwalimizgha silishtursaq teb'i chöchöp kitimiz. eger hazirqa sür'ette tilimizni xitaylashturushqa qarap mangsaq ming yil emes yüz yilda uyghur tili ishlitishtin qilishi mumkin.

eserni oquwitip bir nersini his qilip qaldim. ziyalining rolimu ikki yaqliq bolidiken. eyni zamanda oqumushluq ademlerning hemmisi ereb tili bilidighan bolghan, mektep terbiyi dimek din we ereb ili terbiyisi. yazghuchilar peqet ereb we paris tilliridila shi'ir yazidighan bolop ketken, bu hal nechche yüz yil dawamlashqan. likin uyghur tili möjizilerdek yenila saqlinip qalghan, nimishqa, chünki addi xeliq, yeni mektep terbiyisini körmigen ademlerla uyghur tili ishlitidu. hazir qaraydighan bolsaqmu, uyghur tiligha menche eng pishshiq ademler yene shu yizilardiki ketmen tutup yürgen kishiler. rozi sayitning shi'irlirni yadqa bilidighan kishilermu hem shular. dimek tilmizning hayat-mamatini biz(ziyali) emes, shular belgileydiken. qizziq yiri, ular del shu sen kim dep sorisingiz "elhemdullilah musulmandurmen" deydighanlar...

_________________
ilxatérem
Choqqigha qaytish Go down
http://www.uni-ulm.de/~bkuerban/
Amangul Yasin
1.qehritan


Yézilmilar Sani : 9
töhpe : 23
tizimlatqan waqti : 2010-01-08
yishi : 40
Orni : Berlin

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   18.01.10 15:34

Bek yaxshi yiziliptu. Köp rehmet!

Epsus men ädebiyatta talantim yoq, hisyatimni toghra bayan qilip berelmesligim mumkin, emma siler yazghanni hozurlunup oqup berey
Choqqigha qaytish Go down
oghuzkb
10.oghuz
avatar

Yézilmilar Sani : 400
töhpe : 846
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 37
Orni : Ulm, Germany

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   18.01.10 16:23

toghra, milletchi boloshimiz kirek, likin yolimiz toghra boloshi, yeni u hergiz tar menidiki milletchilik bolop qalmasliqi, belki shu xil milli medeniyettin heqqi iptixarlinish, uninggha warisliq qilish, yingiliq yaritip uni biyitish, qoghdash boloshi kirek. xeqiqi iptixarlinish digende, uni heqiqi hem obyiktip chüshinish, uni ulughlash, chin qelbidin söyüsh. elbette buning bilenla toxtap qalsaq bolamydu, özimizge qattiq telep qoyup, shundaq bir medeniyet yaratqan ejdadlirimizgha öz emeliyitimiz arqiliq yüz kileleydighan boloshimiz hemmidim muhim dep oylaymen. teb'iki, bir medeniyetning mewjud bolop turushi shu xil milletchilikni telep qilidu. Teklimakani körsetken eyipler bizde heqiqeten bar, likin uningliq bilen chüshkünleshmey amal bar tüztsek shundila xeqning aldida meydimizni kirip, özimizni kemsitip yürmeymiz.

timigha munaswetlik bolmisimu bezi nersiler kallamgha kichip qaldi:

menche islam dini biz üchün nöwettiki weziyette eng ünümlük qalqan. uyghurda islam dini bolmighan idi, bügünde uyghur tili sözleydighan adem qalmighan bolatti belki. bizni dunyadiki bashqilarni assimilatsiye iqtidari hemmidin küchlük bolghan bir medeniyetning xirisidin peqet öz medeniytimiz bilen zich birliship ketekn dini örip-aditimizla saqlap turwatidu. chünki uningda qa'ide köp, hem ramkiliri qattiq. bolmisa oylap biqing, dinsiz bolsingiz, balingiz töt yat xoshnisining aldida xeq bilen hemme nerse ayrimaydu, ehwal karwat ayrimighangha barghanda nime bolidu?!

ötkende bireylen, "mushu musulman bolop qalghinimiz köp ishlirimizgha tesir qiliwatidu" dep qaldi. u qirindishimizning nimini közde tutqinini bilip turuptimen. likin siyasiyonlar, meyli dunyaning neride bolsun, peqet iqtisadni, maddi bayliqini közde tutupla ish qilidu. din, iriq, millet digendekler peqet ularning yushurun meqsedlirini perdazlash üchün qilinghan nersilerla xalas. 100 ming kishilik namaysih qoshuni Kopenhagen da axiri nimige irishiti??? Kosovu qandaq bir musteqil dölet bolop qaldi? toqunushlar hergiz din yaki iriq toqunushi emes, kishilerni peqet waste qilidu, tüp nigizidin u peqet maddi toqunush.

yene aylinip kelgende, özimizge ching bolosh hemmidin muhim, shunga hediste "özini qutquzmighan qewimni allah mu qutquzmaydu" diyilgen. markisizm nezeryisidimu ichki seweb asasi amilghu! qisqiche xulasem shu: dini örip-aditimiz özimizni saqlap qilishtiki bir engüshter, buni milliyitimiz bilen birleshtürüshimiz, ayriydighan ishlargha orunmasliqimiz kirek!

_________________
ilxatérem
Choqqigha qaytish Go down
http://www.uni-ulm.de/~bkuerban/
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   18.01.10 17:04

Men bu eserni oqup kallamgha < idiqut oghlanliri muhitlar jemeti > digen kitapdiki bir menzire kilip qaldi. Eyni waqitta uyghur qozghilangchilar tungganlar bilen urush qilishqa toghra kelgende eskerler arsida tungganlarmu musulman tursa nimishqa musulmanlar bilen qarshilishimiz digen idiyeler peyda bolghan hem mushu seweblik kopligen eskerler keynige chikinish xiyaligha kelgen. Hojaniyaz Palkan amal qilalmay, nawada tungganlar bizge bashta oq chiqarsa andin biz ulargha hujum qilili digen petiwa bilen eskerlerning konglini hatirjem qilghan. Miningche bu eserde diyilgini neh mushundaq bir hadisini chushendurdighu deymen.
Abduhaliq uyghur xili dindar bir adem, islamgha bolghan itqadi xili kuchluk. Emma u shundaq turuqluq uyghur digen gorupni islamdin ayrip chiqqan. Chunki u mushundaq bolushini xili burunla korup yetken bolishi mumkin. Hemmimizge melum Abduxaliq uyghur oz millitini hemmimizdin bek soygen, soygendimu koyup turup soygen. Bu koyup turup soyushide choqum oz millitining dinimu soyush bar elwette. Miningche hemmimizde mushundaq soyush bolghini hemmidin mohim. Oz millitini soyush hemde millitining hemme nersisini soyush. Millet isminila yaki mediniytinila, naxsha usulni emes pulkul nersisini soyush. Bundaq eytqanda oz millitining dinimu soyush eng aldinqi shertlerning biri elwette.......

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.
Choqqigha qaytish Go down
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   07.02.10 10:42

bu shéirning yazghuchisi Abduriyuf Polat Teklimakanining qisqiche terjimalini bu yerdin korwiling.

Abduriyuf Polat Teklimakani

study

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.
Choqqigha qaytish Go down
uchqun30
2.hud
avatar

Yézilmilar Sani : 40
töhpe : 83
tizimlatqan waqti : 2009-09-01
Orni : NRW

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   07.02.10 14:11

korshat wrote:

" ئەقىدە " ئويغاتقان ھىسلار
...
1. .ئۇيغۇرلار 750-يىلى تالاس دەرياسى بويىدىكى ئەرەپلەر بىلەن بولغان ئۇرۇشتا مەغلۇپ بولغاندىن كىيىن ئەرەپلەرنىڭ قىلىچى ئاستىدا زاماننىڭ زورى بىلەن ئوتتارا ئاسىيانىڭ ئىسلاملىشىشى تىزلەشتى، بۇلۇپمۇ سۇلتان سۇتۇق بۇغراخان ، يەنى ئۇگۇلچاقنىڭ ئۆز تاغىسىنى ئۆلتۇرۇپ خانلىق تەختىنى قولىغا ئىلىپ مۇسۇلمان بولۇپ ئۆزىنى ئابدۇكىرىمخان دەپ ئاتىغانلىقى، ئەڭ موھىمى مىلادىي 960-يىلى ئىسلام دىنىنى دۆلەت دىنى قىلىپ بىكىتكەندىن كىيىن ئۇيغۇرلارنىڭ شۇندىن كىيىنكى مەدەنىيەت تارىخى تۇپتىن ئوزگىرىشكە باشلىدى، ئىسلاملىشىش تاكى 17-ئەسىرلەرگىچە، ئىسلام دىنى ئۇيغۇر بۇددىئىزىم ۋە تەڭرىچىلىق مەدىنىيەتىنى تارىم ئويمانلىقىدىن سىقىپ چىقىرۋەتكەنگە قەدەر داۋاملاشتى.

Bu Tarihni yahshiraq sözlep bergen bolsanglar boptiken! uyghurlarning Tarixta Erepler bilen jeng qilghanlighini hich anglap baqmaptikenmen!
Rolling Eyes
Choqqigha qaytish Go down
http://uyghuracademy.org/uyghur/
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   07.02.10 14:43

mining bilishimche bu urush tang sulalisi bilen Turkle yeni karluk turkliri ereplerge qarshi ilip barghan bir urush bolup miladi 750. yillarda kirgizistan bilen kazakistanning chigirsidiki Talas derya bolyida bolghan. netijide erepler bu urushta yingip chiqqan.
bu urush dunya tirixidi sherq bilen gheribdin kelgen kuchlerning eng chong uchrishishi bolup. islamning erep dunyasidin kengrip ottura asia we sheriqke kirshide turutkuluk rol oynighan. shuning bilen teng tang sulalisining tesir dayirsini kichiklitish rolini oynighan. ras digendek bu urush ottura asia texdirini belgiligen bolishi mumkin.
Idea Idea

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.
Choqqigha qaytish Go down
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   07.02.10 14:53

waqitqa qarisa bu uyghurlarning tang sulalisi basturalmighan An Lushan qozghilingini basturghan mezgilge texminen toghra kilidiken.
755 yilliri etrapida tang sulalisining padishayi Tangxuanzong eyish ishretke birilip yang guifei ge buzulghan waqitlarda qozghalghan bolup. bezi matiryallarda An Lushan ning anisini Turk dep dadisini soghdi dep alidiken. emma men hanzuche 上下五千年 digen kitapqa qarisam bu qozghilangni bashqa milletning ademlirini chaqirip ekilip basturulghan depla yiziptu. qaysi bashqa millet ikenliki toghurluq iniqlima yoq.
buninggha qarap oylap qaldim, hejep jiq ishqa arlishiwaldighan heq ikenmiz shu waqitlarda biz. harmay urush qilip yuruptikenmiz dise, bashqilarning ichki ishlirighimu arliship yurup.

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.
Choqqigha qaytish Go down
oghuzkb
10.oghuz
avatar

Yézilmilar Sani : 400
töhpe : 846
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 37
Orni : Ulm, Germany

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   07.02.10 16:59

uchqun30 wrote:


Bu Tarihni yahshiraq sözlep bergen bolsanglar boptiken! uyghurlarning Tarixta Erepler bilen jeng qilghanlighini hich anglap baqmaptikenmen!
Rolling Eyes

bu urushni köpinche kitablarda, bolopmu xitaydiki kitablarda tang sulalisi bilen erebler ottursidiki urush diyilgen. yizilishche urushta ikkila terep qattiq halsizlanghan, iniq yingish yinglish bolmighan. shexsen bu urushing tang sulalisi bilen bolghan digen yirige taza ishenmeymen. ularning eskerlirining talasqiche yitip birip urush qilish taza eqlige sighmaydu, ular moghullardek köchmen xeq emes, qurghaq hem issiq muhitqa qanchilik chidaytti. tarixqa yaxshi qarisaq bilimiz, ular sedichchinni özliri mudapie üchün yasighan, hichqachan sedichchindin chiqip bashqa yerlerni igellep baqmighan. peqet manjurlarla (17~19-esirler) hazirqi sherqi shimal we gherbi shimalni qitip bir impirye qurdi. gomindang shuninggha warisliq qildi shu. hetta moghullar (13-esir) qurghan Yuan sulalisi waqtidimu ottura asiya(yurtimiz hem öz ichide) chinggizxanning 2-oghli chaghataygha tewe bolghan.

emdi islam dinning ottura asiyadiki roligha kelsek, delipide erebler urush bilen kirgen, likin ularning bezi siyasetliri, yeni islmgha kirgenlerdin az baj ilish digendek, ottura asiyada islamlishishni tizletken. bundaq diyishim, erebler kingeymichilik qilghanda dinni bashqilargha zorlap tangmighan, belki alahide siyasetler bilen kishilerni qiziqturghan. bu urush belki qarluqlarning ereblerge qarshi qilghan urushi ihtimalgha bek yiqin, eger tang sulalisining eskerliri bar digen teqdridimu belki qarluqlar yardemge chillap kelgen ikki tok tok esker boloshi mumkin. heqiqi impirye süpet manjurlarmu bir jimjit kontrol qilalmighan bu zimnini Tanglar qandaqmu kontrol qilalisun. uning üstige tesir dairisi shunchilik bolghan bolsa ejdatlirimiz hergiz xataliship kiyin manjurlar dewride kelgen xenzularni xitay dep atap yürmes bolghiytti. (xitay atalghusi esli qitan namida kelgen bolop, bu tonggus iriqidiki millet qaraxanilarning axiriq dewriliride ottura asiyada melum mezgil tesiri bolghan hem kiyin türky qebliler teripidin assimilyatsiye bolop ketken, talas urushi bolsa 751-yili bolghan diyilidu, bundaq bolghanda ejdatlirimiz ularning millet ismni burunla biletti digen gep )

satuq bughraxan samanilar xanliqidin kelgen ustazining tesiride islam dinini qobul qilghandin kiyin islam dinini wetinimizde zorlap digüdek kingeytken. talay urushlar bolghan. aldi bilen xotende, andin ilibaliq(hazirqi ghulja), turpanlarda urushlar bolghan. jenubtin kelgen musulman uyghurlar shimaldiki uyghurlarni "tat" dep atighan. bu heqte "ghulja xeliq qoshaqliri" digen kitabning birinchi bitide ghuljidiki eng qedimqi qoshaq süpitide shu urushni teswirligen bir qoshaq birilgen. isimde qalghan qurliri peqet:
...keldi manga tat, emdi iyttim yat...
digenler. bu xili uzun qoshaq, asasliq mezmuni musulman uyghurlar bilen kapir(budda) uyghurlirining ilibaliq shehiridiki urush körinishi, eskerlerning butxanilarni chiqip tashlighanliqi qatarliqlar bayan qilinghan. bu qoshaqtinla ghuljiningmu az digende ming yilliq tarixi barliqini bileleymiz.

korshat wrote:
waqitqa qarisa bu uyghurlarning tang sulalisi basturalmighan An Lushan qozghilingini basturghan mezgilge texminen toghra kilidiken.
755 yilliri etrapida tang sulalisining padishayi Tangxuanzong eyish ishretke birilip yang guifei ge buzulghan waqitlarda qozghalghan bolup. bezi matiryallarda An Lushan ning anisini Turk dep dadisini soghdi dep alidiken. emma men hanzuche 上下五千年 digen kitapqa qarisam bu qozghilangni bashqa milletning ademlirini chaqirip ekilip basturulghan depla yiziptu. qaysi bashqa millet ikenliki toghurluq iniqlima yoq.
buninggha qarap oylap qaldim, hejep jiq ishqa arlishiwaldighan heq ikenmiz shu waqitlarda biz. harmay urush qilip yuruptikenmiz dise, bashqilarning ichki ishlirighimu arliship yurup.

rast bu önglük-süygün (An lushan... qozghilingi) topilingini (isimde qilishiche bular siyanpilargha kiridighu demyen) tanglar basturalmay padishasi sichuan ge qichip biriwalidu, kiyin shimaldiki uyghur xanliridin yardem telep qilidu, uyghurlar qozghilagni basturghandin kiyin, bir qisim eskerler tanglarning mudapiyesige yardemlishishi üchün kuligha(esli Kou Nei, yeni sedichchinning ichi digenlik) yerleshtürülidu. kiyin bulargha xan jemeti teripdin Jian familisi birilidu we hazirqi Hu Nan ölkisining tawyuan nahyisige orunliship qalidu. bu nahyediki jian famililikler hazirmu özlirini uyghur deydu.

shu külkilik yiri özining ichidiki ishlarnimu bashquralmay yürgen bu tanglar qandaqmu nechche ming chaqirim yol yürüp erebler bilen urushqandu deymen. xuddi hiqili "9-11-esirlerdiki uyghur döletliri" digen kitabining aptorliri körsetken ispatlardikidek padishahining jazasidin qorqup barmighan yerlerge barduq, qilmighan urushta ghelbe qilduq dep padishahqa mekteub ewetken serkerdilerdek, uni orda tarixchiliri bügün padishahimizning chigrisi palan yergiche yetti dep tarixi kitablargha xatirligendek nersilerdur xalas...

shunglashqa deydu eller: tarix xata yizilidu, shunglashqa dawamliq qayta yizilidiu (aptori isimde yoq)

_________________
ilxatérem
Choqqigha qaytish Go down
http://www.uni-ulm.de/~bkuerban/
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   11.04.10 6:41

Doktur abdure'op teklimakaniyning bu yazmida tilghan ilinghan eserlirini towendiki ulinishtin korwilinglar.

< «Muhakimetul lugheteyn»din «me'ariful lugheteyn» giche > digen esiri :

http://uyghuracademy.com/?p=211

< Uyghurda ebgaliq > digen esiri :

http://uyghuracademy.com/?p=221

rasla bek yahshi yizilghan eserler iken.

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.
Choqqigha qaytish Go down
Sponsored content




YollashMawzu: Re: " Eqide " oyghatqan hislar   

Choqqigha qaytish Go down
 
" Eqide " oyghatqan hislar
Aldinqi Téma Kéyinki Téma Choqqigha qaytish 
1. bet (jem'iy 1 bet)

Permissions in this forum:Bu sehipidiki yézilmilargha jawab yazalmaysiz.
Uyghur Oqughuchilar Munbiri :: Yazmilar-
Buninggha ötüsh: