Uyghur Oqughuchilar Munbiri
Uyghur Oqughuchilar Munbiri

yawrupada oquwatqan, we yawrupagha kilip oqushqa qiziqidighan uyghurlar üchün pikir almashturush supisi
 
HomeHome  Uyghur Latin YiziqiUyghur Latin Yiziqi  CalendarCalendar  GalleryGallery  IzdeshIzdesh  XetküchlerXetküchler  FAQ (Soal-Jawablar)FAQ (Soal-Jawablar)  TizimlitishTizimlitish  mushtir bolungmushtir bolung  Kirish  
Latest topics
» Yengi Eza(lar)din Munber Ehlige Salam
by alibay 19.07.12 11:59

» 2012-yilliq wetendin kelgen oqush mukapat puligha iltimas qilish waqti toshup qaldi
by oghuzkb 02.05.12 3:25

» nijat hoshur akimizning körgezmisi yerlik xewerlerde
by oghuzkb 19.03.12 17:40

» Pseudomonas xinjiangensis sp – wetendin tepilghan bakterye
by Esra 28.12.11 13:37

» تۈركىيەدە ئوقۇش
by oghuzkb 26.12.11 2:47

» Germaniyege oqushqa kelgen zhongguoluq oqughuchilarning ozini tizimgha aldurush jedwili
by oghuzkb 19.11.11 14:36

» uyghur dokturlar heqqide
by Mung_kuy 10.09.11 11:19

» Xosh Xewer: Xinjiang tewelikidiki her millet oqughuchilirigha 2011. yildin bashlap oqush mukapat puli birildu.
by oghuzkb 05.09.11 4:26

» uyghur akadimyesige i'ane
by oghuzkb 30.08.11 13:57

ulinishlar
meripet

UA

Biliwal

UKIJ

Yulghun

TipTop

TipTop

meripet

Share Tewsiye
Diqqet

Bu peqet bir ilmi pikir almashturush supisi. eger bu yerdiki yazmilarda bashqilarning eser hoqoqigha, kishilik hoquqigha, jungxua xeliq jumhuryiti we yazghuchi özi yashawatqan dölettiki qanun-siyasetlerge xilapliq qilinidighan ehwal körülse, munbirimiz jawabkarliqni üstige almaydu, yazma yazghuchi özi ige boloshi kirek!


Share | 
 

 bizning qisqiche dini itqad tariximiz

Go down 
AptorMeséj
oghuzkb
10.oghuz
avatar

Yézilmilar Sani : 400
töhpe : 846
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 37
Orni : Ulm, Germany

YollashMawzu: bizning qisqiche dini itqad tariximiz   26.04.10 8:39

alahide qisqiche tonushturush, latincisi astida



ئۇيغۇرلار ھازىرغا قەدەر 6 دىننى بىشىدىن كەچۈرگەن. بۇلارنىڭ رەت-تەرتىپى ۋە ئىسىملىرى تازا ئىنىق ئىسىمدە قالماپتۇ، سۆزلىرىمگە بىر چېلەك گۇمان تاشلاپ قويۇڭ. تەڭرىزم بىلەن بىلەن شامانىزىمنى ئايرىماق تەس، ئەگەر توپلام بويىچە قارىساق، تەڭرىزىم شامانىزىمنى ئۆز ئىچىگە ئىلىشى مۇمكىن. ئەڭ بۇرۇنقى ئەجداتلىرىمىز سىرلىق تەبىئەتنى ئىلاھ سۈپىتىدە تونۇغان، بۇ خىل تونۇش دۇنيا خاراكتېرلىك ھەم، شۇڭا بىزدىكى تەڭرىزىمنىڭ ئوخشاخ بولمىغان ۋارىيانتىنى دۇنيانىڭ ھەرقانداق يىرىدىن تاپالايسىز. سىبىرىيەنىڭ جەنۇبىدىكى ياۋرۇ-ئاسىيا ئوتلاقلىرىدا ياشىغان يايلاق خەلىقلىرىدىن ساكلار، ھونلار، تۈركلەر، توڭگۇسلار(جۇرجىن، مانجۇ، موڭغۇل)، بۇلغارلار ۋە مەغيار(ھونگىر) قاتارلىقلارنىڭ تەڭرىزىم ئىتقادى ئالاھىدە ئوخشىشىدۇ، يەنى بىر-بىرىگە ۋارىسلىق قىلغاندەكلا. تەڭرىزىمدە دۇنيا ئۈچكە بۆلۈنگەن، يەر ئاستى (رەزىللىك ئىلاھلىرى)، يەر (ئىنسان ھاياتى) ۋە كۆك (تەڭرىلەر:ئاسمان، كۈن، ئاي). ئۇرۇش قىلىش پىلانلىرى دىگەندەك چوڭ ئىشلار كۈن(؟)، ئاينىڭ ھەركىتىگە ئاساسەن بولونغان. بۇ ھەقتە تارىخشۇناس تۇرغۇن ئالماسنىڭ كىتابلىرىدا خىلى كۆپ تەپسىلاتىلار بار. شامان بولسا ئادەملەر ئىچىدىكى ئىنسان بىلەن روھى دۇنيا ئارىسىدا ئالاقە ئىلىپ بارالايدىغان كىشى؛ كىشىلەرنىڭ روھىيەت مەسىلىلىرىنى (شۇنداقلا بىئولوگىيەلىك) رېمۇنتلايدىغان ئادەم، يەنى ئەڭ قەدىمكى 'دوختۇرلار'،'پىسخولوگلار'. بۇ نۇقتىدىن ئىيتقاندا تەڭرىزىم ئىلاھشۇناسلىق كاتىگورىيە بولسا، شامانىزىم روھىيەتشۇناسلىق دىسەك مۇۋاپىقتەك تۇرىدۇ. ئۆز نۆۋىتىدە بۇلار زىچ گىرەلەشكەن. يەنى شاماننىڭ قولىدىكى دۈگلەك(!!) داپتا تەڭرىزىمنىڭ ئاساسى مەزمۇنى سىزىلغان بولىدۇ، داپنىڭ دۈگلەك بولوشى كۈن، ئاينىڭ شەكلىگە ئوخشىتىلغان دېيىلىدىكەن. خۇددى رەسىمدىكىدەك:


تەڭرىزىم ھازىرمۇ بەزى خەلىقلەردە بار، يەنى ئالتاي، سايان تاغلىرى ئەتراپىدىكى خاكاسلار بىلەن تۇۋالار (يەنە بىر ئىسمى كۆكمونچاق، نەچچە يىلنىڭ ئالدىدا ئارخىئولوگىيەدىكى دۇنيانىڭ دىققىتىنى قوزغىغان ئۇيغۇر شەھەرچىسى مۇشۇلارنىڭ رايونىدا).تەڭرىزىم ئەڭ قەدىمى دىنمىز سۈپىتىدە ھازىرقى مەدەنىيىتىمىزدىمۇ قالدۇقلىرى خىلىلا بار. باخشىلار بۇنىڭ ئەڭ تېپىك مىسالى. يەنە خەلىقىمىزدە كەڭ تارقالغان ئىرىمىنى قىلىش ئادەتلىرى...

3. ئاتەشپەرەسلىك (ئاتەش=ئوت، =زورۇئاستېرنىزىم)
ئىلاھ ئىسمى ئاھۇرا مازدا، كىتابى:ئاۋىستا. 'پەيغەمبىرى': زوروئاستېر، يەنى مۇشۇ ئادەمنى بۇ دىننى بەرپا قىلغان ھەم تارقاتقان. مىلاددىن ئىلگىركى 5-ئەسىرلەرگە توغرا كىلىدۇ، ئەسلى ئىراننى مەركەز قىلغان. سۇ ۋە ئوت پاكلىقنىڭ سىمۋولى، گۇناھتىن ساقىت بولوشقا ئوخشاش ' نەزىرلەر' سۇ ۋە ئوتنى چۆرىدىگەن بولىدۇ. بۇ دىنمۇ بىزدە خىلى ئۇزۇن داۋاملاشقان، ھەم تەسىرىمۇ زور بولغان. ھازىرقى چاپچالدىكى ۋە مەن بىلمەيدىغان ۋەتىنىمىزدىكى باشقا يىراق يېزىلاردا توي مۇراسىمىدىكى تويى بولغان قىزنى ئوت ئۈستىدىن ئۆتكۈزۈشكە ئوخشاش ئىشلار مۇشۇ دىندىن قالغان.

4. بۇددىزىم
بەزىلەر بۇنى دىن ئەمەس دەيدۇ، ئاساسى بار، يەنى بۇددىزىم جەمئىتىدە ھەمما ئادەم راھىپ بولمايدۇ، شۇڭا دىن دىيىش توغرا ئەمەس دەيدىكەن. بۇ ئىقىم مىلادىدىن ئىلگىركى 6~4 ئەسىرلەردە بۇدداھ ساكيامونىنڭ قاراشلىرى ئاساسىدا تىكلەنگەن. ئىنسان ھاياتىنى ئايىغى چىقماس تۇغۇلۇش-ئۆلۈش- يەنە باشقا خىل شەكىلدە تۇغۇلۇش- چەمبىرى ئىچىدە دەيدۇ. بۇ دىن بىزدە خىلى ئۇزۇن داۋاملاشتى ھەم بىزگە تالاي مىڭ ئۆيلەرنى، كومىراجىۋادەك مەشھۇر دىنى ئالىملارنى، ناھايتى ئەتراپلىق تۈزۈلگەن تېل لۇغەتلىرىنى قالدۇرۇپ كەتتى. مەلۇم قالدۇقلىرى بىزدە بولوشى مۇمكىن، شۇ تاپتا بىرەر مىسال تاپالمىدىم. بۇ دىن ئۇيغۇردا ئىسلام پۈتۈنلەي ئومۇلاشقۇچە داۋام قىلدى.

5. نىستورىئان (خىرىستىئان)
چۈشەندۈرۈپ ئولتامىساممۇ بولىدىغۇ. پەقەت بىزدە دائىرىسى بەكلا كىچىك بولغان، پەقەت قىسمەن قەبلىلەرنىڭ ئىسلامدىن بۇرۇن ئىتقاد قىلغانلىق ھەققىدە خاتېرىلەر يىزىلغان. لىكىن ھازىر ئۈرۈمچىدەك شەھەرلەردە بۇلارنىڭ پائالىيىتى شىڭ شىسەي ۋاقتىدىكى قەشقەرگە ئوخشاش ئاۋۇپ قالدى.

5. مانى دىنى
بۇ دىن مىلادى 3~4 ئەسىرلەردە بارلىققا كەلگەن، مانى---ئادەم ئىسمى، يەنى دىن بەرپا قىلغۇچى، مەنبەسى ئىران. بۇ دىن ئۆزىگە ئاتەشپەرەسلىك، بۇدداھ ۋە خىرىستئان دىنىنىڭ ئىلمېنىتلىرىنى بىرلەشتۈرگەن دەپ قارىلىدۇ. دۇنيا ياخشىلىق بىلەن يامانلىقنىڭ مەڭگۈلۈك تىركىشىشىدە داۋام قىلدۇ. بىزگە مانى مىسسىئونلىرى تەرىپىدىن كىرگەن، لىكىن تەسىرى زور ھەم ئۇزۇن بولمىغان.
يۇقارقىلار توغرىسىدا تۇرغۇن ئالماس كىتابىدا خىلى كۆپ تەپسىلاتلار بار، مەنچە ئەڭ ياخشى يىزىلغىنى ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەدئىمىننىڭ «قەدىمكى مەركىز ئاسىيا» ناملىق كىتابى. كىيىن پۇشايمان قىلمايمەن دىسىڭىز بۇ كىتابنى ئىلىپ قويۇڭ، ھەقىقەتەن ئىسىل كىتاب، ئۆيىڭىزدە باشقا كىتاب بولمىسىمۇ بۇ كىتاب چوقۇم بولسۇن. بۇ خىل مەزمۇنلار باشقا يېڭى چىققان كىتابلاردا ھەم بولوشى مۇمكىن، بىلمىدىم.

6. ئىسلام دىنى
10-ئەسىردىكى قاراخانىلارنىڭ شاھزادىسى ساتۇق بۇغراخانىنىڭ سامانىلار خاندانلىقىدىن كەلگەن ئۇستازى تەرىپىدىن تونۇشتۇرۇلغان. دىيىلىشىچە ساتۇق بۇغراخان توققۇز يىشىدا(؟) مەخپى ئىمان ئىيتىپ، كىيىن خان بولغاندا دۆلەت دىنى قىلغان، شىمالدىكى ۋە خوتەندىكى ئۇيغۇرلاغا تارقىتىش ئۈچۈن تالاي قىتىملاپ ئۇرۇش قىلغان. بۇ ئۇرۇشلار ھەم نەچچە ئەسىر داۋام قىلدى. «غۇلجا خەلق قوشاقلىرى» ناملىق كىتابنىڭ بىرىنچى بىتىدە بىرىلگەن خەلق قوشىقى دەل شۇ چاغلاردىكى مۇسۇلمان ئۇيغۇرلار بىلەن كاپىر ئۇيغۇرلار (تات) ئارىسىدىكى ئىلىبالىق (ھازىرقى غۇلجا شەھرىگە يىقىن يەر) شەھىرىدەئىلىب بىرىلغان شىددەتلىك جەڭ تەسۋىرلەنگەن.

دۇنيادا بىزگە ئوخشاش بۇنچە كۆپ دىنلارغا ئىتقاد قىلغان مىللەتتىن يەنە قانچىسى بار بۇنى بىلمىدىم، ئەمما ھەرقانداق بىر ئۇيغۇرنى دۇنيانىڭ نەرىگىلا بارسۇن يۇرتىنى بۆلەكچىلا سىغىندۇرىدىغان رەڭگارەڭ ئۇيغۇر مەدەنىيىتىنىڭ بۈگۈنكى كۈندىكى جۇلاسىدا بۇ دىنلارنىڭ ھەممىسىنىڭ ئۆزىگە چۇشلۇق سىماسى بار. بىزنىڭ نۆۋەتتىكى ئىسلام دىنى ئىتقادىمىزمۇ ئۇيغۇرلاشقان ئىسلام دىنى دىگەن تۈزۈك، ئۇنىڭدا شۇنداق ھەر خىل دىن ئىلمىنېتلىرى شۇنچىلىك زىچ ئارلىشىپ كەتكەنكى، بەزىدە ھەتتا ئايرىيالماي قالىسىز زادى قايسى ئادەتنىڭ ئىسلامغا يادلىقىنى.

دىننىڭ رولىنى مەنچە ئايرىم يازغان تۈزۈك، بۇنى ئىككى-ئۈچ ئىغىز گەپ بىلەن ئىيتىپ بولغىلى بولماس. ئەگەر ئىنسان بىر مەدەنىيەت ياراتتى دىيىلسە، ھازىرقى قەدەر بۇ پۈتۈنلەي دىگۈدەك دىننىڭ رولىدىن بولغان، مىسالەن، غەرىبنىڭ كىلاسسىك مۇزىكىلىرىدىن تارتىپ ھازىرقى ئىلىم-پەنگىچە.

Uyghurlar hazirgha qeder 6 dinni bishidin kechürgen. Bularning ret-tertipi we isimliri taza iniq isimde qalmaptu, sözlirimge bir chélek guman tashlap qoyung. Tengrizm bilen bilen shamanizimni ayrimaq tes, eger toplam boyiche qarisaq, tengrizim shamanizimni öz ichige ilishi mumkin. Eng burunqi ejdatlirimiz sirliq tebi'etni ilah süpitide tonughan, bu xil tonush dunya xaraktérlik hem, shunga bizdiki tengrizimning oxshax bolmighan wariyantini dunyaning herqandaq yiridin tapalaysiz. Sibiriyening jenubidiki yawru-asiya otlaqlirida yashighan yaylaq xeliqliridin saklar, honlar, türkler, tongguslar(jurjin, manju, mongghul), bulgharlar we meghyar(hongir) qatarliqlarning tengrizim itqadi alahide oxshishidu, yeni bir-birige warisliq qilghandekla. Tengrizimde dunya üchke bölüngen, yer asti (rezillik ilahliri), yer (insan hayati) we kök (tengriler:asman, kün, ay). Urush qilish pilanliri digendek chong ishlar kün(?), Ayning herkitige asasen bolonghan. Bu heqte tarixshunas turghun almasning kitablirida xili köp tepsilatilar bar. Shaman bolsa ademler ichidiki insan bilen rohi dunya arisida alaqe ilip baralaydighan kishi; kishilerning rohiyet mesililirini (shundaqla bi'ologiyelik) rémuntlaydighan adem, yeni eng qedimki 'doxturlar','pisxologlar'. Bu nuqtidin iytqanda tengrizim ilahshunasliq katigoriye bolsa, shamanizim rohiyetshunasliq disek muwapiqtek turidu. Öz nöwitide bular zich gireleshken. Yeni shamanning qolidiki düglek(!!) Dapta tengrizimning asasi mezmuni sizilghan bolidu, dapning düglek boloshi kün, ayning sheklige oxshitilghan déyilidiken. Xuddi resimdikidek:


Tengrizim hazirmu bezi xeliqlerde bar, yeni altay, sayan taghliri etrapidiki xakaslar bilen tuwalar (yene bir ismi kökmonchaq, nechche yilning aldida arxi'ologiyediki dunyaning diqqitini qozghighan uyghur sheherchisi mushularning rayonida).tengrizim eng qedimi dinmiz süpitide hazirqi medeniyitimizdimu qalduqliri xilila bar. Baxshilar buning eng tépik misali. Yene xeliqimizde keng tarqalghan irimini qilish adetliri...

3. Ateshpereslik (atesh=ot, =zoru'astérnizim)
Ilah ismi ahura mazda, kitabi:awista. 'Peyghembiri': zoro'astér, yeni mushu ademni bu dinni berpa qilghan hem tarqatqan. Miladdin ilgirki 5-esirlerge toghra kilidu, esli iranni merkez qilghan. Su we ot pakliqning simwoli, gunahtin saqit boloshqa oxshash ' nezirler' su we otni chöridigen bolidu. Bu dinmu bizde xili uzun dawamlashqan, hem tesirimu zor bolghan. Hazirqi chapchaldiki we men bilmeydighan wetinimizdiki bashqa yiraq yézilarda toy murasimidiki toyi bolghan qizni ot üstidin ötküzüshke oxshash ishlar mushu dindin qalghan.

4. Buddizim
Beziler buni din emes deydu, asasi bar, yeni buddizim jemitide hemma adem rahip bolmaydu, shunga din diyish toghra emes deydiken. Bu iqim miladidin ilgirki 6~4 esirlerde buddah sakyamoninng qarashliri asasida tiklengen. Insan hayatini ayighi chiqmas tughulush-ölüsh- yene bashqa xil shekilde tughulush- chembiri ichide deydu. Bu din bizde xili uzun dawamlashti hem bizge talay ming öylerni, komirajiwadek meshhur dini alimlarni, nahayti etrapliq tüzülgen tél lughetlirini qaldurup ketti. Melum qalduqliri bizde boloshi mumkin, shu tapta birer misal tapalmidim. Bu din uyghurda islam pütünley omulashquche dawam qildi.

5. Nistori'an (xiristi'an)
Chüshendürüp oltamisammu bolidighu. Peqet bizde da'irisi bekla kichik bolghan, peqet qismen qeblilerning islamdin burun itqad qilghanliq heqqide xatériler yizilghan. Likin hazir ürümchidek sheherlerde bularning pa'aliyiti shing shisey waqtidiki qeshqerge oxshash awup qaldi.

5. Mani dini
Bu din miladi 3~4 esirlerde barliqqa kelgen, mani---adem ismi, yeni din berpa qilghuchi, menbesi iran. Bu din özige ateshpereslik, buddah we xiristan dinining ilménitlirini birleshtürgen dep qarilidu. Dunya yaxshiliq bilen yamanliqning menggülük tirkishishide dawam qildu. Bizge mani missi'onliri teripidin kirgen, likin tesiri zor hem uzun bolmighan.
Yuqarqilar toghrisida turghun almas kitabida xili köp tepsilatlar bar, menche eng yaxshi yizilghini abdushükür muhemmediminning «qedimki merkiz asiya» namliq kitabi. Kiyin pushayman qilmaymen disingiz bu kitabni ilip qoyung, heqiqeten isil kitab, öyingizde bashqa kitab bolmisimu bu kitab choqum bolsun. Bu xil mezmunlar bashqa yéngi chiqqan kitablarda hem boloshi mumkin, bilmidim.

6. Islam dini
10-Esirdiki qaraxanilarning shahzadisi satuq bughraxanining samanilar xandanliqidin kelgen ustazi teripidin tonushturulghan. Diyilishiche satuq bughraxan toqquz yishida(?) Mexpi iman iytip, kiyin xan bolghanda dölet dini qilghan, shimaldiki we xotendiki uyghurlagha tarqitish üchün talay qitimlap urush qilghan. Bu urushlar hem nechche esir dawam qildi. «Ghulja xelq qoshaqliri» namliq kitabning birinchi bitide birilgen xelq qoshiqi del shu chaghlardiki musulman uyghurlar bilen kapir uyghurlar (tat) arisidiki ilibaliq (hazirqi ghulja shehrige yiqin yer) shehiride'ilib birilghan shiddetlik jeng teswirlengen.

Dunyada bizge oxshash bunche köp dinlargha itqad qilghan millettin yene qanchisi bar buni bilmidim, emma herqandaq bir uyghurni dunyaning nerigila barsun yurtini bölekchila sighinduridighan renggareng uyghur medeniyitining bügünki kündiki julasida bu dinlarning hemmisining özige chushluq simasi bar. Bizning nöwettiki islam dini itqadimizmu uyghurlashqan islam dini digen tüzük, uningda shundaq her xil din ilminétliri shunchilik zich arliship ketkenki, bezide hetta ayriyalmay qalisiz zadi qaysi adetning islamgha yadliqini.

Dinning rolini menche ayrim yazghan tüzük, buni ikki-üch ighiz gep bilen iytip bolghili bolmas. Eger insan bir medeniyet yaratti diyilse, hazirqi qeder bu pütünley digüdek dinning rolidin bolghan, misalen, gheribning kilassik muzikiliridin tartip hazirqi ilim-pengiche.

_________________
ilxatérem
Choqqigha qaytish Go down
http://www.uni-ulm.de/~bkuerban/
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: bizning qisqiche dini itqad tariximiz   26.04.10 15:52

yahshi yighinchaqliniptu bu dinlar. menmu yiqindin buyan uyghur tibabiti bilen uyghurlar ishenge dinlar toghurluq bir nersilerni oylap yurgen idim, hazir qisqiche sozlep otey.

uyghur tibabiti uyghurning uzun zamanlardin biri tebiyet koz qarishi yeni tebiyetni chushinishi asasida meydangha kelgen bolup buning eng tipik misali uyghur tibabitidiki < tot xilit > telimati. bu telimat insan hayatining we uning sirtqi tebiy sharayitini teshkil qilghan tot terepning tot xil oxshimighan xususiyetke ige bolishini asas qilidu. bular < hawaning hol issiqliqi > , < otning quruq issiqliqi > , < suning hol soghuqluqi >, < tupraqning quruq soghuqluqi > . mana bu tot xilit qarishidin shuni korwilishqa bolidiki. uningda diyilgen hawa yeni asman ( kok ) we tupraq shaman dinidiki < tengri ata > bilen < yer ana > ni korsitidu. < ot bilen su > ateshpereslikdiki ikki maddini korsitidu. dimek biz uyghurlar mushu dinlargha ishinish jeryanida bu tot maddini heqiqetenmu chungqur chushinip yetken ( hazirqi Know how din ibaret ) hemde ularning mahitini bilip ashularning tengpungluqini saqlash arqilip tebi muhitnila emes adem bedini we pis'xikisini tengpung halette saqlashni ugengen.
mana mushuningdin korwilishqa bolidiki, uyghur tibabiti uyghur hayatining mejessemlinishi, uyghurning tebiyetni chushinishing ochuq ipadisi. bu uyghur millitining eqil parasitini eng iniq chushendurup bireleydu. bundaq tibabet peqet uyghurdek bu dinlarni ozige qobul qilghan milletidila bolidu. mana bu uyghur tibabitining xasliqidin ibaret.

men bu toghurluq dawamliq oylishiwatimen, uyghur dinigha ayit matiryallargha xili irishken bolsammu emma uyghur tibabiti jehettin matiryalning az bolishi hemde bilishimning az bolishi bilen tixi oylighinimni qayil qilghudek bir nerse yizip ipadilep baqmidim. insha allah bu arzuyumni choqum emelge ashurmen. eger birersingla uyghur tibabiti idiyesini yaxshi ipadilep biridighan kitabni bilsengla manga dep bergen bolsangla bekmu memnun bolghan bolattim.

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.
Choqqigha qaytish Go down
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: bizning qisqiche dini itqad tariximiz   27.04.10 6:48

menche shaman dini bilen ateshpereslik ning iznaliri bizde hazir bar, bulargha men bir neche misal ilip bireleymen.
uyghur en'eniwi usuli sama ( asman / kok ) shaminizimning ipasisi. heqiqi olchemlik oynalghan sama usuligha diqqet bilen qaraydighan bolsaq. sama oynighanda yer astidin koturlup asmangha qarap turup sekrep qopidu, shu sekrigen waqitning ozide asmangha qaraydu. mana bu yer bilen asmanning baghlinishi dep chushensek bolidu. buningdin shunimu his qilalaymizki, shaminizimda adem tupraqtin turulup andin rohqa aylinip asmangha chiqip kitidu digen idiyeni ipadilishi mumkin.
ataeshpereslikke misal alsaq. buningghimu uyghur en'eniwi usuli nazirkom misal bolalaydu. nazirkom oynighnada kishiler yumilaq shekilde bolup bir nersini choqulep oynaydu. men oylaymen bu yerdiki nazirkomchila chogilep oynawatqan nerse choqum gulghan ( ot / atesh ) bolishi mumkin.
yene bir misal, kichil waqtimda iniq isimde ba, chong apam her dayim hiyt bayramla bolghanda isiriq salimen dep adrasman ( cholde osidighan bir xil osumluk, bu yerde qurtulghan adrasman ishlitilidu ) we kochidin tiriwalghan quruq chal chiwiq bilen ot yandurup u otni putun oydikiler bishidin otkuzetti, hemde bizni shu ot ustidin birdin birdin sekritetti. bu adetni shu waqitta hemme aile digudek qilatti.
bundaq misallani oylisaq yene kop bolishi mumkin. yene bashqa misallarni bilsengla birge ortaqlishishni bekmu umut qilimen. yuqirdikiliri peqet mining oylighanlirim, buni korup emdi radikal musulman uyghurlirimiz bu usullarni oynashni tashliwitip qalmas he confused .men hergizmu undaq bolishini umut qilmaymen.

huddi bu yazmida iytqandek bizdiki islam dini belgilik nisbette uyghurlashqan islam dinidin ibaret. biz uyghurlar ozumizning tarihimizning uzunliqi mediniytimizning molluqi bilen ozimizge xas turmush aditini islamdin burunla yaritip bolghan. shunga islamning mohim dini telimatlirini qobul qilip bolalighinimiz bilen, emma erepning turmush aditini qobul qilip bolalmaymiz.

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.
Choqqigha qaytish Go down
tumaris
1.qehritan


Yézilmilar Sani : 9
töhpe : 20
tizimlatqan waqti : 2009-11-14

YollashMawzu: Re: bizning qisqiche dini itqad tariximiz   15.08.10 6:15

Men jenuptiki uighurlarning Ateshpereslik dinini practika qilishi toghrisi da bir qanche misalni bilimen. Kichikimde mehellilerde toy bolghanda, qizni oghulning öyige köchürüp mangghanda, qizning ata anisining ishigi aldigha kichik gülhan yiqilatti. Qiz köchürghüchiler qizni gilemge silip otning ustidin atlitatti. Bu adet kona sheherdiki ushshaq tijaretchiler arisida we yizilarda hizirmu bar.

Yene bir misal, "ot köchürüsh". Kichikimde oti iship qaptu (bir hil köngli ilishidighan, qiziydighan, ustihanliri aghriydighan... kisellik alamiti ) digen gepni bekla anglaydighan. Mehellimizde birersining oti iship qalsa, oy ezasidin birersi "yol chawiri" (yolda tashlinip qalghan yaghach, shishiqqa oxshaydighan nersiler.. bu choqum adem mangan yol üstidin terilishi kirek) tirip kildu. Mehellde "ot kochüridighan" mehsus adem bolidu. Men köpinche ayallarni körghen. "Ot köchürghüchi" "Ot köchürülghüchi"ning üstige yipincha yepip, kochining otturisida köyüwatqan "yol chawiri" bilen "Ot köchürülghüchi"ning (kisel kishining) bishidi putighiche asta urup chiqidu. Ularning mehsus deydighan gepliri bar. Mesilen "köch, köch, nedin kelgen bolsang shu yerge köch...".

Yene ushshaq tijaretchiler dukanlirini ichishtin burun choqum mallrigha "isriq" salidu. Bu adet hazirgiche bar. Acham heptilik tijaretchi bolgachqa, yekshenbe küni mallarni dukangha echiqichtin burun, men qochum "yol chawiri" tirp kilishim kirek idi. Yuqurqi misalda iytilghandek, "yol chawiri"ni halighnache tersem bolmaytti. Chawar choqum chong kochilardin (bir qanche kocha) trilgen, heqler ustidin dessep ötken bolushi kirekti. Men chawarni tirip kelgendin kiyin, acham uningha ot yiqip, kiyimlerni bir birdin otning tütinige qaqlitatti. Bu jeryan tamamlangandin kiyin, biz kiyimni bazargha satqili achiqattuq. (Belkim bu jeryanlar silerge qiziq tuyulishi mumkin. Men chong balghan mehellidi, mining ata anamdin bashqa, hokumetke ishleydighan yaki oyde bikar olturidighan birmu adem yoq idi. Hemmisi digidek ushshaq tijaretchi idi. Hatta kichik balliramu ata anisigha yardemliship tijeret qilatti. Menmu shularning arisida achamgha yardem qilattim. Shu chaghlarda u ishlarni qilishni zadila halimayttim. Bu maqalini ochughandin kiyin, uighurlarning eng muhim milli örpe edetlirige guwahchi bolghanliqimdim bekmu pehirlinip, bezi misallarni tepsili sözlügüm keldi. Edette adrasmanda hemme edem oylirige isriq salidu. Bu hazirmu normal ish.

Yene bir misal: Tünek boghan kichisi, biz qapaqlarni maylap, uzun yaghachning ustige isip uninggha ot yaqattuq. Balliraning bashliqi, uni kötüretti. Qalghanlirimiz uninggha egiship kochimu kocha, mazarliqmu mazarliq yürüp qoshaq iytip tüneytuq. lol!
Choqqigha qaytish Go down
oghuzkb
10.oghuz
avatar

Yézilmilar Sani : 400
töhpe : 846
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 37
Orni : Ulm, Germany

YollashMawzu: Re: bizning qisqiche dini itqad tariximiz   17.08.10 5:39

tumaris wrote:
...

Yene bir misal, "ot köchürüsh". Kichikimde oti iship qaptu (bir hil köngli ilishidighan, qiziydighan, ustihanliri aghriydighan... kisellik alamiti ) digen gepni bekla anglaydighan. Mehellimizde birersining oti iship qalsa, oy ezasidin birersi "yol chawiri" (yolda tashlinip qalghan yaghach, shishiqqa oxshaydighan nersiler.. bu choqum adem mangan yol üstidin terilishi kirek) tirip kildu. Mehellde "ot kochüridighan" mehsus adem bolidu. Men köpinche ayallarni körghen. "Ot köchürghüchi" "Ot köchürülghüchi"ning üstige yipincha yepip, kochining otturisida köyüwatqan "yol chawiri" bilen "Ot köchürülghüchi"ning (kisel kishining) bishidi putighiche asta urup chiqidu. Ularning mehsus deydighan gepliri bar. Mesilen "köch, köch, nedin kelgen bolsang shu yerge köch...".
...

mundaq ishlarmu ba deng, "ot köchürüsh" toghrisida anglap baqmaptikenmen:-)

_________________
ilxatérem
Choqqigha qaytish Go down
http://www.uni-ulm.de/~bkuerban/
Sponsored content




YollashMawzu: Re: bizning qisqiche dini itqad tariximiz   

Choqqigha qaytish Go down
 
bizning qisqiche dini itqad tariximiz
Choqqigha qaytish 
1. bet (jem'iy 1 bet)

Permissions in this forum:Bu sehipidiki yézilmilargha jawab yazalmaysiz.
Uyghur Oqughuchilar Munbiri :: Bilim Buliqi :: Ammibap bilimler-
Buninggha ötüsh: