Uyghur Oqughuchilar Munbiri
Uyghur Oqughuchilar Munbiri

yawrupada oquwatqan, we yawrupagha kilip oqushqa qiziqidighan uyghurlar üchün pikir almashturush supisi
 
HomeHome  Uyghur Latin YiziqiUyghur Latin Yiziqi  CalendarCalendar  GalleryGallery  IzdeshIzdesh  XetküchlerXetküchler  FAQ (Soal-Jawablar)FAQ (Soal-Jawablar)  TizimlitishTizimlitish  mushtir bolungmushtir bolung  Kirish  
Latest topics
» Yengi Eza(lar)din Munber Ehlige Salam
by alibay 19.07.12 11:59

» 2012-yilliq wetendin kelgen oqush mukapat puligha iltimas qilish waqti toshup qaldi
by oghuzkb 02.05.12 3:25

» nijat hoshur akimizning körgezmisi yerlik xewerlerde
by oghuzkb 19.03.12 17:40

» Pseudomonas xinjiangensis sp – wetendin tepilghan bakterye
by Esra 28.12.11 13:37

» تۈركىيەدە ئوقۇش
by oghuzkb 26.12.11 2:47

» Germaniyege oqushqa kelgen zhongguoluq oqughuchilarning ozini tizimgha aldurush jedwili
by oghuzkb 19.11.11 14:36

» uyghur dokturlar heqqide
by Mung_kuy 10.09.11 11:19

» Xosh Xewer: Xinjiang tewelikidiki her millet oqughuchilirigha 2011. yildin bashlap oqush mukapat puli birildu.
by oghuzkb 05.09.11 4:26

» uyghur akadimyesige i'ane
by oghuzkb 30.08.11 13:57

ulinishlar
meripet

UA

Biliwal

UKIJ

Yulghun

TipTop

TipTop

meripet

Share Tewsiye
Diqqet

Bu peqet bir ilmi pikir almashturush supisi. eger bu yerdiki yazmilarda bashqilarning eser hoqoqigha, kishilik hoquqigha, jungxua xeliq jumhuryiti we yazghuchi özi yashawatqan dölettiki qanun-siyasetlerge xilapliq qilinidighan ehwal körülse, munbirimiz jawabkarliqni üstige almaydu, yazma yazghuchi özi ige boloshi kirek!


Share | 
 

 Momam eytip bergen menning isimdin chiqmaydighan bir chöchek

Aldinqi Téma Kéyinki Téma Go down 
AptorMeséj
Esra
3.noruz
avatar

Yézilmilar Sani : 77
töhpe : 222
tizimlatqan waqti : 2009-06-01
Orni : Detschland

YollashMawzu: Momam eytip bergen menning isimdin chiqmaydighan bir chöchek   23.06.11 5:38

Kichikimde momamning yenida chong boldum. Momam künde manga bir chöchek yaki hikaye iytip bermise xuddi bir waq tamiqim kam bolup qalidighandek his qilattim. Momam „ kiyin sawading chiqsa bu kitaplarni özeng oqughudek bolisen balam“, dese qachanmu mektepke berip oqarmen dep kitettimken. U hikayilerning nurghini isimdin kötürülüp kitiptu, likin bir hikaye manga bek tesir qilghachqimikin hazirghiche eynen isimde bar.

Burunqi zamanda qedimki éraq memlikitining baghdat shehiride dawut isimlik bir molduz bolghan iken, uning uzundin biri mekkige berip hej qilish arzusi bar iken, emma uning molduzluq qilip tapqan azghine puli ailisini qamdashqa aran yitidighan bolup uyan oylaptu buyan oylaptu, axiri künige bir tenge tillani hej qilish xirajiti üchün bir komzekke selip yighish qararigha keptu, künler ötüptu aylar ötuüptu yillar ötüptu künlerdin bir küni u komzekke bir tenge tillani tashlawetip komzekning xeli toshup qanlghanliqini his qiliptu de ayali bilen tarazagha tartip baqmaqchi boptu, ayali taraza sorash üchün xoshnisining öyige kiriptu, xoshnisi tamaq qiliwatqan bolup molduzning ayalining burnigha shunchilik mezzilik puraptu de“ nime tamaq qilghandu hejep mezzilik puridi birdem olturup tamaq tartilghanda bir az eghiz tigip chiqaychu“ dep oylap xoshnisining tamaq tartishini saqlaptu saqlaptu xeli waqit ötkendin kiyin xoshna ayal közige liq yash elip turup“ kechürüng xoshnam, yoldushum kiselchan bulup qelip ishliyelmigenliktin necche heptidin beri öyde ozuq tülük tügep amalning yoqidin kona kiyim kicheklirimizni qaynitip tamaq qilghantim*, sizge u tamaqni tartishtin numus qilip shunga“ dep yighap kitiptu. Molduzning ayali buni anglighandin kiyin köngli yerim bolup tarazini elip qaytip chiqiptude hemme ehwalni molduzgha eytiptu. Molduz“xoshnimiz mushunchilik ach zarliqta yürse hejep biz bilmey yürüptimiz“ dep xijil bolup kitiptu. Molduz we ayali uyan oylap buyan oylap axiri hej qilishqa yiqqan shu pulni xoshnisigha berish qararigha keptude, uzuq tülük sitiwap, bir qoy soyup göshini xoshnisigha ekirip beriptu, yoldishining kisilini dawalitish üchun ashqan tengilerni xoshnisigha beriptu. Xoshnisi „ bu qilghininglarni qandaqmu qayturushni bilmeywatimiz, bizdin qaytmisa alladin qaytip qalar“ dep Alladin tilep dualarni qiliptu.

Emdi sözni bashqa yerdin bashlayli:
Bir ikki ay ötkendin kiyin bir küni molduz ayaq tikip oltursa katta yasanghan intayin bay süpet bir adem kilip molduzdin“ siz baghdat shehiridiki dawutmolduz bolamsiz?“ dep soraptu. Molduz heyranliqtin „he men shu“ dep jawap beriptu. U kishi xoshalliqtin molduzni qachaplap sozini bashaptu “ men bu yil hej qilish üchün Mekkige barghan, axirqi küni meschitte namaz oqup oltursam yiraqtin shiwirlighandek bir awaz keldi, birsi soridi“ bu yil kimining heji qobul boldi?“ yene birsi „bu yil hejge kelgen hemmisining heji qobul boldi, sewebi éraq memlikitining baghdat shehiride dawut isimlik molduz özining hejge atap yiqqan pulini qiyin ehwalda qalghan xoshnisigha bergenliki üchün gerche u kelmigen bolsimu uning heji qobul boldi shu wejidin bu jilqi hejge kelgen barliq kishilerning heji qobul boldi“ didi shuning bilen hejge kelgen hemmimiz xushalliqtin sizge rehmitimizni bilduridighanliqimizni eytishtuq“ deptu heliqi kishi. U kishi molduzgha 1000 tilla inam qiliptu molduz bu tillalarni almaydighanliqi bildürüptu, u kishi „ sizning bu esil xislitingizdin bizning hejimiz qobul boldi bu tengilerni eling“ deptu. U molduz bu tenggilerning az
bir qismini özing xirajiti üchün elip qelip qalghini awaalqidekla azij yitim yesirlargha bölüp berip nurghun kishilerning duasi aptu we ömringing axirghiche bexitlik xushal xuram yashaptu.

Bu hikaye peqet isimdin chiqmaydu. Bizning xelqimizdimu nurghun baylar bar her yili digüdek heremge berip kelgüdek hem shundaqla nurghun yitim yisir balilar bar( bir waq tamaqqa zar bolup yuriwatqan) , eger shu baylar yilda digüdek heremge berishtin tügül ashu yitim yesirlargha yardem qilsa heliqi molduzdek qanchilik sawap we qanchilk ademning duasini alar bolghiyyti.

Bizning xelqimizde yette yashtin yetmish yashqiche hemmimiz digüdek chöchek anglashni yaxshi köridu, hem herqaysimiz kichikimizdin bashlap bowa-momimiz ata-animiz eytip bergen samawi chöcheklerni anglap, uningdin yiterlik rohi uzuq we terbiye elip chong bolghan. Shuning üchün balilarni terbiyleshte ularni insapliq mihriban chong qilishta hem ularning eqil buliqini echishta chöchektek epchil we qollinishchan ünümluk waste bolmisa kerek.

Buda wetenge qaytqanda özem eng yaxshi köridighan uyghur xeliq chöchekliri ni almaqchi bolup kütükxanigha kirsem, hazir burunqidek toplam bolmastin belki kichik kitaplar chiqip kitiptu mesilen: „ epchilem“ „ niyiti yamanning qazini tüshük“ „hikmetlik sanduq“ digendek.

Eger purset bolsa doslarning „uyghur xeliq chöchekliri“ dek mushundaq bir isil edebiy miraslirimizning kiyin yoqulup ketsesliki üchün toplap qoyishinglarni ümüd qilimen. eger qaysinglarda ashu“ uyghur xeliq chöchekliri“ bolsa( isimde qelishiche xeli köp toplamliri barghu deymen) manga ariyet berip tursanglar men köpeytiwalsam:-)

*u waqitlarda kiyimler üsümlük talaliri yeni tebiy talalardin( terkiwi asaliqi cellulose murekkep shiker depmu atilidu) toqulghan bolghachqa istimal qilishqa bolishi mumkin( ashundaq qiyin ehwallarda) dep qaraymen. Bu peqet mening perizim Very Happy




كىچىكىمدە مومامنىڭ يەنىدا چوڭ بولدۇم. مومام كۈندە ماڭا بىر چۆچەك ياكى ھىكايە ئىيتىپ بەرمىسە خۇددى بىر ۋاق تامىقىم كام بولۇپ قالىدىغاندەك ھىس قىلاتتىم. مومام „ كىيىن ساۋادىڭ چىقسا بۇ كىتاپلارنى ئۆزەڭ ئوقۇغۇدەك بولىسەن بالام“، دەسە قاچانمۇ مەكتەپكە بەرىپ ئوقارمەن دەپ كىتەتتىمكەن. ئۇ ھىكايىلەرنىڭ نۇرغىنى ئىسىمدىن كۆتۈرۈلۈپ كىتىپتۇ، لىكىن بىر ھىكايە ماڭا بەك تەسىر قىلغاچقىمىكىن ھازىرغىچە ئەينەن ئىسىمدە بار.

بۇرۇنقى زاماندا قەدىمكى ئېراق مەملىكىتىنىڭ باغدات شەھىرىدە داۋۇت ئىسىملىك بىر مولدۇز بولغان ئىكەن، ئۇنىڭ ئۇزۇندىن بىرى مەككىگە بەرىپ ھەج قىلىش ئارزۇسى بار ئىكەن، ئەمما ئۇنىڭ مولدۇزلۇق قىلىپ تاپقان ئازغىنە پۇلى ئائىلىسىنى قامداشقا ئاران يىتىدىغان بولۇپ ئۇيان ئويلاپتۇ بۇيان ئويلاپتۇ، ئاخىرى كۈنىگە بىر تەڭە تىللانى ھەج قىلىش خىراجىتى ئۈچۈن بىر كومزەككە سەلىپ يىغىش قارارىغا كەپتۇ، كۈنلەر ئۆتۈپتۇ ئايلار ئۆتۇئۈپتۇ يىللار ئۆتۈپتۇ كۈنلەردىن بىر كۈنى ئۇ كومزەككە بىر تەڭە تىللانى تاشلاۋەتىپ كومزەكنىڭ خەلى توشۇپ قانلغانلىقىنى ھىس قىلىپتۇ دە ئايالى بىلەن تارازاغا تارتىپ باقماقچى بوپتۇ، ئايالى تارازا سوراش ئۈچۈن خوشنىسىنىڭ ئۆيىگە
كىرىپتۇ، خوشنىسى تاماق قىلىۋاتقان بولۇپ مولدۇزنىڭ ئايالىنىڭ بۇرنىغا شۇنچىلىك مەززىلىك پۇراپتۇ دە“ نىمە تاماق قىلغاندۇ ھەجەپ مەززىلىك پۇرىدى بىردەم ئولتۇرۇپ تاماق تارتىلغاندا بىر ئاز ئەغىز تىگىپ چىقايچۇ“ دەپ ئويلاپ خوشنىسىنىڭ تاماق تارتىشىنى ساقلاپتۇ ساقلاپتۇ خەلى ۋاقىت ئۆتكەندىن كىيىن خوشنا ئايال كۆزىگە لىق ياش ئەلىپ تۇرۇپ“ كەچۈرۈڭ خوشنام، يولدۇشۇم كىسەلچان بۇلۇپ قەلىپ ئىشلىيەلمىگەنلىكتىن نەكچە ھەپتىدىن بەرى ئۆيدە ئوزۇق تۈلۈك تۈگەپ ئامالنىڭ يوقىدىن كونا كىيىم كىچەكلىرىمىزنى قاينىتىپ تاماق قىلغانتىم*، سىزگە ئۇ تاماقنى تارتىشتىن نۇمۇس قىلىپ شۇڭا“ دەپ يىغاپ كىتىپتۇ. مولدۇزنىڭ ئايالى بۇنى ئاڭلىغاندىن كىيىن كۆڭلى يەرىم بولۇپ تارازىنى ئەلىپ قايتىپ چىقىپتۇدە ھەممە ئەھۋالنى مولدۇزغا ئەيتىپتۇ. مولدۇز“خوشنىمىز مۇشۇنچىلىك ئاچ زارلىقتا يۈرسە ھەجەپ بىز بىلمەي يۈرۈپتىمىز“ دەپ خىجىل بولۇپ كىتىپتۇ. مولدۇز ۋە ئايالى ئۇيان ئويلاپ بۇيان ئويلاپ ئاخىرى ھەج قىلىشقا يىققان شۇ پۇلنى خوشنىسىغا بەرىش قارارىغا كەپتۇدە، ئۇزۇق تۈلۈك سىتىۋاپ، بىر قوي سويۇپ گۆشىنى خوشنىسىغا ئەكىرىپ بەرىپتۇ، يولدىشىنىڭ كىسىلىنى داۋالىتىش ئۈچۇن ئاشقان تەڭىلەرنى خوشنىسىغا بەرىپتۇ. خوشنىسى „ بۇ قىلغىنىڭلارنى قانداقمۇ قايتۇرۇشنى بىلمەيۋاتىمىز، بىزدىن قايتمىسا ئاللادىن قايتىپ قالار“ دەپ ئاللادىن تىلەپ دۇئالارنى قىلىپتۇ.

ئەمدى سۆزنى باشقا يەردىن باشلايلى:
بىر ئىككى ئاي ئۆتكەندىن كىيىن بىر كۈنى مولدۇز ئاياق تىكىپ ئولتۇرسا كاتتا ياسانغان ئىنتايىن باي سۈپەت بىر ئادەم كىلىپ مولدۇزدىن“ سىز باغدات شەھىرىدىكى داۋۇتمولدۇز بولامسىز؟“ دەپ سوراپتۇ. مولدۇز ھەيرانلىقتىن „ھە مەن شۇ“ دەپ جاۋاپ بەرىپتۇ. ئۇ كىشى خوشاللىقتىن مولدۇزنى قاچاپلاپ سوزىنى باشاپتۇ “ مەن بۇ يىل ھەج قىلىش ئۈچۈن مەككىگە بارغان، ئاخىرقى كۈنى مەسچىتتە ناماز ئوقۇپ ئولتۇرسام يىراقتىن شىۋىرلىغاندەك بىر ئاۋاز كەلدى، بىرسى سورىدى“ بۇ يىل كىمىنىڭ ھەجى قوبۇل بولدى؟“ يەنە بىرسى „بۇ يىل ھەجگە كەلگەن ھەممىسىنىڭ ھەجى قوبۇل بولدى،
سەۋەبى ئېراق مەملىكىتىنىڭ باغدات شەھىرىدە داۋۇت ئىسىملىك مولدۇز ئۆزىنىڭ ھەجگە ئاتاپ يىققان پۇلىنى قىيىن ئەھۋالدا قالغان خوشنىسىغا بەرگەنلىكى ئۈچۈن گەرچە ئۇ كەلمىگەن بولسىمۇ ئۇنىڭ ھەجى قوبۇل بولدى شۇ ۋەجىدىن بۇ جىلقى ھەجگە كەلگەن بارلىق كىشىلەرنىڭ ھەجى قوبۇل بولدى“ دىدى شۇنىڭ بىلەن ھەجگە كەلگەن ھەممىمىز خۇشاللىقتىن سىزگە رەھمىتىمىزنى بىلدۇرىدىغانلىقىمىزنى ئەيتىشتۇق“ دەپتۇ ھەلىقى كىشى. ئۇ كىشى مولدۇزغا 1000 تىللا ئىنام قىلىپتۇ مولدۇز بۇ تىللالارنى ئالمايدىغانلىقى بىلدۈرۈپتۇ، ئۇ كىشى „ سىزنىڭ بۇ ئەسىل خىسلىتىڭىزدىن بىزنىڭ ھەجىمىز قوبۇل بولدى بۇ تەڭىلەرنى ئەلىڭ“ دەپتۇ. ئۇ مولدۇز بۇ تەڭگىلەرنىڭ ئاز
بىر قىسمىنى ئۆزىڭ خىراجىتى ئۈچۈن ئەلىپ قەلىپ قالغىنى ئاۋائالقىدەكلا ئازىج يىتىم يەسىرلارغا بۆلۈپ بەرىپ نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ دۇئاسى ئاپتۇ ۋە ئۆمرىڭىڭ ئاخىرغىچە بەخىتلىك خۇشال خۇرام ياشاپتۇ.

بۇ ھىكايە پەقەت ئىسىمدىن چىقمايدۇ. بىزنىڭ خەلقىمىزدىمۇ نۇرغۇن بايلار بار ھەر يىلى دىگۈدەك ھەرەمگە بەرىپ كەلگۈدەك ھەم شۇنداقلا نۇرغۇن يىتىم يىسىر بالىلار بار( بىر ۋاق تاماققا زار بولۇپ يۇرىۋاتقان) ، ئەگەر شۇ بايلار يىلدا دىگۈدەك ھەرەمگە بەرىشتىن تۈگۈل ئاشۇ يىتىم يەسىرلارغا ياردەم قىلسا ھەلىقى مولدۇزدەك قانچىلىك ساۋاپ ۋە قانچىلك ئادەمنىڭ دۇئاسىنى ئالار بولغىييتى.

بىزنىڭ خەلقىمىزدە يەتتە ياشتىن يەتمىش ياشقىچە ھەممىمىز دىگۈدەك چۆچەك ئاڭلاشنى ياخشى كۆرىدۇ، ھەم ھەرقايسىمىز كىچىكىمىزدىن باشلاپ بوۋا-مومىمىز ئاتا-ئانىمىز ئەيتىپ بەرگەن ساماۋى چۆچەكلەرنى ئاڭلاپ، ئۇنىڭدىن يىتەرلىك روھى ئۇزۇق ۋە تەربىيە ئەلىپ چوڭ بولغان. شۇنىڭ ئۈچۈن بالىلارنى تەربىيلەشتە ئۇلارنى ئىنساپلىق مىھرىبان چوڭ قىلىشتا ھەم ئۇلارنىڭ ئەقىل بۇلىقىنى ئەچىشتا چۆچەكتەك ئەپچىل ۋە قوللىنىشچان ئۈنۈملۇك ۋاستە بولمىسا
كەرەك.

بۇدا ۋەتەڭە قايتقاندا ئۆزەم ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان ئۇيغۇر خەلىق چۆچەكلىرى نى ئالماقچى بولۇپ كۈتۈكخانىغا كىرسەم، ھازىر بۇرۇنقىدەك توپلام بولماستىن بەلكى كىچىك كىتاپلار چىقىپ كىتىپتۇ مەسىلەن: „ ئەپچىلەم“ „ نىيىتى ياماننىڭ قازىنى تۈشۈك“ „ھىكمەتلىك ساندۇق“ دىگەندەك.

ئەگەر پۇرسەت بولسا دوسلارنىڭ „ئۇيغۇر خەلىق چۆچەكلىرى“ دەك مۇشۇنداق بىر ئىسىل ئەدەبىي مىراسلىرىمىزنىڭ كىيىن يوقۇلۇپ كەتسەسلىكى ئۈچۈن توپلاپ قويىشىڭلارنى ئۈمۈد قىلىمەن. ئەگەر قايسىڭلاردا ئاشۇ“ ئۇيغۇر خەلىق چۆچەكلىرى“ بولسا( ئىسىمدە قەلىشىچە خەلى كۆپ توپلاملىرى بارغۇ دەيمەن) ماڭا ئارىيەت بەرىپ تۇرساڭلار مەن كۆپەيتىۋالسام:-)

*ئۇ ۋاقىتلاردا كىيىملەر ئۈسۈملۈك تالالىرى يەنى تەبىي تالالاردىن( تەركىۋى ئاسالىقى سىللۇلوزا مۇرەككەپ شىكەر دەپمۇ ئاتىلىدۇ) توقۇلغان بولغاچقا ئىستىمال قىلىشقا بولىشى مۇمكىن( ئاشۇنداق قىيىن ئەھۋاللاردا) دەپ قارايمەن. بۇ پەقەت مەنىڭ پەرىزىم :
د
Choqqigha qaytish Go down
 
Momam eytip bergen menning isimdin chiqmaydighan bir chöchek
Aldinqi Téma Kéyinki Téma Choqqigha qaytish 
1. bet (jem'iy 1 bet)

Permissions in this forum:Bu sehipidiki yézilmilargha jawab yazalmaysiz.
Uyghur Oqughuchilar Munbiri :: Yazmilar-
Buninggha ötüsh: